શહેરભરમાં EDના દરોડા: હાઇટેક સોફ્ટવેરથી કરોડોનું ટોલ કૌભાંડ સામે આવ્યું, 14 સ્થળોએ એકસાથે તપાસ High-Tech Scam

શહેરભરમાં EDના દરોડા: હાઇટેક સોફ્ટવેરથી કરોડોનું ટોલ કૌભાંડ સામે આવ્યું, 14 સ્થળોએ એકસાથે તપાસ

NHAIના ટોલ પ્લાઝા પર કથિત ગેરરીતિ અને મની લોન્ડરિંગના કેસમાં EDની મોટી કાર્યવાહી — 7 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં દરોડા, અનધિકૃત સોફ્ટવેરથી ટોલ વસૂલાતને સત્તાવાર સિસ્ટમની બહાર ડાયવર્ટ કરવાનો આરોપ

દેશના નેશનલ હાઇવે પર વાહનચાલકો પાસેથી વસૂલવામાં આવતા ટોલ ટેક્સ સાથે જોડાયેલા કથિત મોટા કૌભાંડમાં હવે પ્રવર્તન નિર્દેશાલય (ED) સક્રિય થયું છે. NHAI એટલે કે નેશનલ હાઇવે ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયાના વિવિધ ટોલ પ્લાઝા પર બોગસ ટોલ વસૂલાત અને નાણાંની ગેરરીતિના આરોપોને લઈને EDએ બુધવારે દેશના વિવિધ વિસ્તારોમાં એકસાથે 14 સ્થળોએ સર્ચ ઓપરેશન શરૂ કર્યું છે. આ કાર્યવાહી મની લોન્ડરિંગની તપાસનો ભાગ છે અને તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ કથિત રીતે ટોલની રકમને સત્તાવાર હિસાબી વ્યવસ્થાથી બહાર ખસેડવામાં આવી હતી કે નહીં તે શોધવાનો છે.

-> 7 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં EDની કાર્યવાહી : EDના લખનૌ ઝોનલ ઓફિસ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલી આ કાર્યવાહીમાં ઉત્તર પ્રદેશ, રાજસ્થાન, મહારાષ્ટ્ર, મધ્ય પ્રદેશ, જમ્મુ-કાશ્મીર, દિલ્હી-NCR અને પશ્ચિમ બંગાળના કોલકાતા સહિતના વિસ્તારોને આવરી લેવામાં આવ્યા છે. અલગ-અલગ સ્થળોએ સર્ચ દરમિયાન ડિજિટલ સાધનો, દસ્તાવેજો અને નાણાકીય વ્યવહારો સાથે જોડાયેલા પુરાવા એકત્ર કરવાની પ્રક્રિયા ચાલી રહી છે.EDનો મુખ્ય ફોકસ માત્ર કોઈ એક ટોલ પ્લાઝા પૂરતો મર્યાદિત નથી. તપાસ એ દિશામાં પણ આગળ વધી રહી છે કે કથિત ગેરરીતિમાં કયા લોકો, કઈ કંપનીઓ અથવા કયા કોન્ટ્રાક્ટરો સંકળાયેલા હતા અને ટોલમાંથી બહાર કાઢવામાં આવેલી રકમ અંતે ક્યાં પહોંચી હતી.

-> કેવી રીતે ચાલતું હતું કથિત ટોલ કૌભાંડ? : આ કેસમાં સૌથી ચોંકાવનારો મુદ્દો અનધિકૃત સોફ્ટવેરના ઉપયોગ સાથે જોડાયેલો છે. તપાસ એજન્સી અનુસાર, કેટલાક ટોલ પ્લાઝા પર NHAIની અધિકૃત ટોલ મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમની સાથે કથિત રીતે અલગ અથવા અનધિકૃત સોફ્ટવેરનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો હતો.

આ સોફ્ટવેર દ્વારા વાહનચાલકો પાસેથી ટોલ વસૂલ્યા બાદ એવી રસીદો જનરેટ કરવામાં આવતી હોવાનો આરોપ છે, જે સત્તાવાર સિસ્ટમમાં યોગ્ય રીતે પ્રતિબિંબિત થતી નહોતી. પરિણામે વસૂલવામાં આવેલી રકમનો એક હિસ્સો NHAIની અધિકૃત એકાઉન્ટિંગ વ્યવસ્થાથી બહાર રહી જતો અને કથિત રીતે અન્યત્ર ડાયવર્ટ કરવામાં આવતો. EDએ ડિજિટલ સિસ્ટમની ફોરેન્સિક તપાસ અને NHAI પાસેથી મેળવેલા રેકોર્ડના આધારે અનધિકૃત સોફ્ટવેરના ઉપયોગના પુરાવા મળ્યા હોવાનું જણાવ્યું છે.

-> 5 ટકા સામે 95 ટકાનો દાવો શું છે? : આ સમગ્ર મામલાની ચર્ચામાં એવો દાવો પણ સામે આવ્યો છે કે કેટલાક સ્થળોએ ટોલ વસૂલાતની માત્ર 5 ટકા રકમ સત્તાવાર સિસ્ટમમાં દર્શાવવામાં આવતી હતી, જ્યારે બાકીની 95 ટકા રકમ કથિત રીતે બહાર રાખવામાં આવતી હતી. અગાઉની તપાસ અને મીડિયા અહેવાલોમાં આવા આરોપો સામે આવ્યા હતા.

જોકે, આ 5% અને 95%નો આંકડો તમામ 14 સ્થળો માટે ED દ્વારા અંતિમ રીતે સાબિત કરાયેલો કુલ આંકડો માનવો યોગ્ય નથી. હાલ EDની તપાસ ચાલુ છે અને સર્ચ દરમિયાન મળનારા ડિજિટલ તથા નાણાકીય પુરાવાના આધારે વાસ્તવિક ગેરરીતિ કેટલી હતી તે વધુ સ્પષ્ટ થશે.આ મુદ્દો એટલા માટે મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે જો મોટા પ્રમાણમાં ટોલ વસૂલાત સત્તાવાર સિસ્ટમની બહાર કરવામાં આવી હોય, તો તે માત્ર કરચોરી કે એકાઉન્ટિંગ ગેરરીતિનો મુદ્દો નહીં રહે, પરંતુ સરકારી આવકને નુકસાન અને મની લોન્ડરિંગ જેવા ગંભીર ગુનાઓ સાથે પણ જોડાઈ શકે છે.

-> જાન્યુઆરી 2025થી શરૂ થઈ હતી તપાસ : આ કેસનું મૂળ 22 જાન્યુઆરી 2025ના FIR નંબર 0017/2025 સુધી જાય છે. ત્યારબાદ EDએ 19 મે 2025ના રોજ ECIR નોંધ્યો હતો અને મની લોન્ડરિંગના એંગલથી તપાસ શરૂ કરી હતી. હાલની કાર્યવાહી આ જ તપાસને આગળ વધારતી હોવાનું EDના અહેવાલોમાં જણાવાયું છે.

આ પહેલાં ઉત્તર પ્રદેશ STFએ ટોલ પ્લાઝા પર કથિત સમાંતર સોફ્ટવેર મારફતે ટોલ ટેક્સની ઉચાપતના કેસમાં કાર્યવાહી કરી હતી. જુલાઈ 2026ના દિલ્હી હાઇકોર્ટના આદેશમાં પણ 22 જાન્યુઆરી 2025ની STF કાર્યવાહી અને કથિત સમાંતર સોફ્ટવેરના ઉપયોગ અંગેની વિગતો નોંધાઈ છે.STFની તપાસ દરમિયાન એવો આરોપ સામે આવ્યો હતો કે NHAIના અધિકૃત સોફ્ટવેરની સાથે અલગ સોફ્ટવેર ચલાવીને ખાસ કરીને FASTag વગરના અથવા અપૂરતા બેલેન્સ ધરાવતા વાહનો પાસેથી વસૂલવામાં આવતા ટોલમાં ગેરરીતિ કરવામાં આવી હતી.

-> કોન્ટ્રાક્ટર અને IT સિસ્ટમની ભૂમિકા તપાસ હેઠળ : ED હવે એ પણ તપાસી રહી છે કે આ કથિત ગેરરીતિ માત્ર વ્યક્તિગત સ્તરે થઈ હતી કે તેની પાછળ મોટું નેટવર્ક કામ કરી રહ્યું હતું. તેમાં ટોલ પ્લાઝા કોન્ટ્રાક્ટરો, મેનેજમેન્ટ, ટેક્નિકલ સ્ટાફ, સોફ્ટવેર સંચાલકો અને અન્ય લાભાર્થીઓની ભૂમિકા તપાસવામાં આવી રહી છે.

સર્ચ ઓપરેશન દરમિયાન મળનારા કમ્પ્યુટર, લેપટોપ, મોબાઇલ ફોન, સર્વર ડેટા, સોફ્ટવેર લોગ, રસીદો, બેંકિંગ દસ્તાવેજો અને અન્ય ડિજિટલ પુરાવા તપાસ માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.EDનો હેતુ માત્ર કથિત ગેરરીતિ કેવી રીતે થઈ તે શોધવાનો નથી, પરંતુ કથિત રીતે ડાયવર્ટ થયેલી રકમનો નાણાકીય માર્ગ શોધવાનો પણ છે. એટલે કે પૈસા કયા ખાતામાં ગયા, કોને મળ્યા અને તેનો ઉપયોગ ક્યાં થયો તેની તપાસ પણ થઈ શકે છે.

-> NHAIની ટોલ સિસ્ટમમાં FASTagનું મહત્વ : ભારતમાં ટોલ વસૂલાતમાં ડિજિટલ સિસ્ટમનો ઉપયોગ સતત વધી રહ્યો છે. સરકારના તાજેતરના આંકડા અનુસાર, હાલમાં નેશનલ હાઇવે પરની લગભગ 98 ટકાથી વધુ યુઝર-ફી વસૂલાત FASTag મારફતે થાય છે. FASTag ટ્રાન્ઝેક્શન ટોલ મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ, Acquirer Bank, NPCI અને FASTag Issuer Bank જેવા અનેક સ્તરોની સિસ્ટમમાંથી પસાર થાય છે.આથી અનધિકૃત સોફ્ટવેરનો ઉપયોગ કરીને સત્તાવાર રેકોર્ડની બહાર ટોલ વસૂલાત કરવાનો આરોપ ડિજિટલ ટોલિંગની સુરક્ષા માટે પણ ગંભીર પ્રશ્ન ઊભો કરે છે.

-> NHAIએ અગાઉ પણ કરી હતી કાર્યવાહી : આ પ્રકારની ગેરરીતિના આરોપો સામે NHAI અગાઉ પણ કાર્યવાહી કરી ચૂક્યું છે. માર્ચ 2025માં NHAIએ ટોલ પ્લાઝા પર ફી વસૂલાતમાં અનિયમિતતા બદલ 14 યુઝર ફી કલેક્શન એજન્સીઓને ડિબાર કરી હતી. આ કાર્યવાહી બાદ સંબંધિત એજન્સીઓની રૂ.100 કરોડથી વધુની પરફોર્મન્સ સિક્યોરિટી જપ્ત કરવાની પ્રક્રિયા પણ કરવામાં આવી હતી.આ ઉપરાંત, સંસદીય દસ્તાવેજમાં પણ ટોલ પ્લાઝા પર કથિત ફ્રોડ અંગે સરકારને મળેલા અહેવાલો અને તપાસ તથા કડક કાર્યવાહી કરવાની વાત નોંધાઈ હતી. NHAIએ કેશ કલેક્શનની દેખરેખ મજબૂત કરવા અને સરપ્રાઇઝ ચેક વધારવાની દિશામાં પણ પગલાં સૂચવ્યા છે.

-> હવે આગળ શું થશે? : હાલની EDની કાર્યવાહી બાદ આ કેસમાં અનેક મહત્વપૂર્ણ સવાલોના જવાબ મળી શકે છે. સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે કથિત રીતે સત્તાવાર સિસ્ટમની બહાર કેટલી રકમ વસૂલવામાં આવી હતી અને તે રકમ ક્યાં સુધી પહોંચી હતી.

ED ડિજિટલ પુરાવા અને નાણાકીય દસ્તાવેજોની તપાસ કર્યા બાદ સંકળાયેલા વ્યક્તિઓ તથા કંપનીઓની જવાબદારી નક્કી કરવાનો પ્રયાસ કરશે. જો મની લોન્ડરિંગ અથવા ગુનાની કમાણીના નાણાંનો ઉપયોગ સાબિત થાય છે, તો PMLA હેઠળ આગળની કાયદાકીય કાર્યવાહી થઈ શકે છે.હાલમાં આ સમગ્ર મામલો તપાસ હેઠળ છે, તેથી દરોડામાં મળેલા પુરાવા અને આગળની કાયદાકીય કાર્યવાહી બાદ જ કૌભાંડની સંપૂર્ણ હદ સ્પષ્ટ થશે. પરંતુ એક વાત ચોક્કસ છે કે દેશના હાઇવે પર દરરોજ કરોડો રૂપિયાની ટોલ વસૂલાત થતી હોવાથી તેની ડિજિટલ સુરક્ષા, પારદર્શિતા અને મજબૂત ઓડિટ સિસ્ટમનું મહત્વ અત્યંત વધી ગયું છે.

• us on WHATSAPP :- https://whatsapp.com/channel/0029Va4r…
• WEBSITE : https://bindia.co/
• INSTAFollow GRAM : https:// bindia.in
• FACEBOOK : https://www.facebook.com/buletinindialive 
• X : https://x.com/bindia276