ક્લાયમેટ ચેન્જનો ખતરો વધ્યો: સુરત, ભાવનગર અને પોરબંદર સહિત ગુજરાતના દરિયાકાંઠાના શહેરો સંકટમાં

વૈશ્વિક તાપમાનમાં સતત વધારો અને બદલાતા હવામાનના કારણે ભારતના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારો પર ગંભીર જોખમ ઊભું થઈ રહ્યું છે. અઝીમ પ્રેમજી યુનિવર્સિટીના સંશોધકો દ્વારા તૈયાર કરાયેલા તાજેતરના ક્લાયમેટ રિપોર્ટમાં ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે વર્ષ 2040 સુધીમાં ભારતના અનેક મુખ્ય દરિયાકાંઠાના શહેરોમાં પૂર, ભારે વરસાદ, અતિશય ગરમી અને દરિયાઈ સપાટીમાં વધારાના જોખમોમાં નોંધપાત્ર વધારો થઈ શકે છે.

રિપોર્ટ અનુસાર ભારતના આશરે 11,000 કિલોમીટર લાંબા દરિયાકાંઠા પર વસતા લાખો લોકો આગામી વર્ષોમાં હવામાન પરિવર્તનની ગંભીર અસરોનો સામનો કરી શકે છે. ખાસ કરીને ગુજરાતના ત્રણ મહત્વના શહેરો – સુરત, ભાવનગર અને પોરબંદર – ક્લાયમેટ ચેન્જના વધતા ખતરાની ઝપેટમાં આવવાની શક્યતા દર્શાવવામાં આવી છે.

સુરત માટે સૌથી મોટો ખતરો
રિપોર્ટમાં સુરતને સૌથી વધુ સંવેદનશીલ શહેરોમાં સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. સુરતમાં આગામી વર્ષોમાં નદી અને વરસાદી પૂર, કાળઝાળ ગરમી તેમજ અરબી સમુદ્રમાંથી ઉદ્ભવતા વધુ તીવ્ર ચક્રવાતોનું જોખમ વધી શકે છે. શહેરની વધતી વસ્તી અને ઝડપી શહેરીકરણને કારણે આ પડકારો વધુ ગંભીર બની શકે છે.

ભાવનગર અને પોરબંદર પણ જોખમ હેઠળ
ભાવનગરમાં દરિયાકાંઠાના વિસ્તારો ડૂબવાના, જમીનમાં ખારાશ વધવાના અને સ્ટોર્મ સર્જ જેવી સમસ્યાઓ ઊભી થઈ શકે છે. બીજી તરફ પોરબંદરમાં દરિયાઈ સપાટી વધવા, ચક્રવાતોની તીવ્રતા વધવા અને મત્સ્યઉદ્યોગને નુકસાન થવાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.

વાવાઝોડા વધુ શક્તિશાળી બની રહ્યા છે
સંશોધકોના જણાવ્યા અનુસાર અરબી સમુદ્ર અને બંગાળની ખાડીમાં સર્જાતા વાવાઝોડા અગાઉ કરતાં વધુ મજબૂત બની રહ્યા છે. હિમાલયની હિમનદીઓ ઝડપથી પીગળી રહી છે અને દરિયાઈ સપાટીમાં વધારો થઈ રહ્યો છે, જેના કારણે હવામાનની અનિશ્ચિતતા સતત વધી રહી છે. લાંબા સમય સુધી દુષ્કાળ બાદ અચાનક ભારે વરસાદ, વાદળ ફાટવાની ઘટનાઓ, વારંવાર પૂર અને તીવ્ર ગરમી જેવા આબોહવાકીય ફેરફારો ખેતી, ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને લાખો લોકોની આજીવિકાને અસર કરી રહ્યા છે.

દેશના અન્ય મોટા શહેરો પણ અસરગ્રસ્ત
મુંબઈ, ચેન્નાઈ, કોચી, વિશાખાપટ્ટનમ, કોલકાતા અને મેંગલુરુ જેવા શહેરો પણ ક્લાયમેટ ચેન્જના વધતા જોખમનો સામનો કરી રહ્યા છે. દરિયાઈ સપાટીમાં વધારો, ભારે વરસાદ, શહેરી પૂર અને દરિયાકાંઠાના ધોવાણ જેવી સમસ્યાઓ આગામી વર્ષોમાં વધુ ગંભીર બની શકે છે.

આર્થિક ક્ષેત્રોને પણ મોટું નુકસાન
બદલાતા હવામાનના કારણે મત્સ્યઉદ્યોગ, ખેતી, પ્રવાસન, બંદરો અને અન્ય દરિયાકાંઠાના ઉદ્યોગો પર નકારાત્મક અસર પડી શકે છે. સાથે જ રસ્તાઓ, વીજળી વ્યવસ્થા, રહેણાંક વિસ્તારો અને અન્ય જાહેર સુવિધાઓ પર કુદરતી આફતોનું દબાણ વધવાની શક્યતા છે.

તાત્કાલિક પગલાં લેવાની જરૂર
રિપોર્ટમાં ક્લાયમેટ-રેઝિલિયન્ટ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, અસરકારક પૂર વ્યવસ્થાપન, દરિયાકાંઠાની ઈકોસિસ્ટમનું સંરક્ષણ અને સુવ્યવસ્થિત શહેરી આયોજન જેવા પગલાં તાત્કાલિક અમલમાં મૂકવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો સમયસર યોગ્ય પગલાં નહીં લેવામાં આવે તો વર્ષ 2040 સુધીમાં ભારતના દરિયાકાંઠાના શહેરો વધુ ગંભીર હવામાન સંકટનો સામનો કરવા મજબૂર બની શકે છે.