IIT-Bombay વિદ્યાર્થી આત્મહત્યા મામલો: ડાયરેક્ટરના રાજીનામા અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય સુરક્ષાની માંગ સાથે ઉગ્ર વિરોધ

મુંબઈ : IIT-બોમ્બેમાં બીજા વર્ષમાં અભ્યાસ કરતા 19 વર્ષીય વિદ્યાર્થી સાહિલ વાકોડેના મૃત્યુ બાદ કેમ્પસમાં ભારે વિરોધ શરૂ થયો છે. 18 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ બનેલી આ ઘટનાને લઈને વિદ્યાર્થીઓએ સંસ્થાના વહીવટીતંત્રની કામગીરી અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા છે. વિરોધ કરી રહેલા વિદ્યાર્થીઓએ ઘટનાની સ્વતંત્ર અને પારદર્શક તપાસ, સંસ્થાના ડાયરેક્ટરના રાજીનામા, વિદ્યાર્થીઓને નીતિ-નિર્ણય પ્રક્રિયામાં વધુ પ્રતિનિધિત્વ અને કેમ્પસમાં માનસિક સ્વાસ્થ્યની સુવિધાઓ મજબૂત કરવાની માંગ કરી છે.

પરીક્ષા દરમિયાન મોબાઇલ ફોનનો મામલો

IIT-Bombayના સત્તાવાર નિવેદન અનુસાર, વિદ્યાર્થી પરીક્ષા દરમિયાન મોબાઇલ ફોનનો ઉપયોગ કરતા ઝડપાયો હતો. સંસ્થાએ જણાવ્યું કે તેણે પ્રશ્નપત્ર ChatGPT પર અપલોડ કરીને જવાબ મેળવવાનો પ્રયાસ કર્યો હોવાની બાબત પણ સામે આવી હતી. IIT-Bombayના જણાવ્યા અનુસાર, આ ઘટના બાદ વિદ્યાર્થી વિરુદ્ધ કોઈ ઔપચારિક શિસ્તભંગની કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવી નહોતી. ઇન્સ્ટ્રક્ટર અને સંબંધિત વિભાગના વડાએ વિદ્યાર્થી સાથે વાત કરી હતી અને તેને કાઉન્સેલિંગ આપવામાં આવ્યું હતું. સંસ્થાનો દાવો છે કે વિદ્યાર્થીને તેની શૈક્ષણિક કારકિર્દી પર આ ઘટનાની નકારાત્મક અસર નહીં પડે તેવી ખાતરી પણ આપવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ વિદ્યાર્થી પોતાના હોસ્ટેલ રૂમમાં પરત ગયો હતો અને બાદમાં ત્યાં મૃત હાલતમાં મળી આવ્યો હતો.

વિદ્યાર્થીઓનો અલગ આક્ષેપ

બીજી તરફ, વિરોધ કરી રહેલા કેટલાક વિદ્યાર્થીઓનો દાવો છે કે વિદ્યાર્થીને પરીક્ષા સંબંધિત ઘટનાને લઈને સસ્પેન્શન અથવા કડક કાર્યવાહીનો ભય બતાવવામાં આવ્યો હતો. વિદ્યાર્થીઓએ કહ્યું છે કે શૈક્ષણિક નિયમોના ભંગની સ્થિતિમાં કાર્યવાહી થઈ શકે, પરંતુ આવી પરિસ્થિતિમાં વિદ્યાર્થી સાથે સંવેદનશીલ રીતે વ્યવહાર થવો જોઈએ. આ દાવાઓ અને IIT-Bombayના સત્તાવાર નિવેદન વચ્ચે તફાવત છે. તેથી જ વિદ્યાર્થીઓ સમગ્ર ઘટનાની સ્વતંત્ર તપાસની માંગ કરી રહ્યા છે, જેથી પરીક્ષા દરમિયાન બનેલી ઘટના અને ત્યારબાદ વિદ્યાર્થી સાથે થયેલી વાતચીતની હકીકત સ્પષ્ટ થઈ શકે.

400થી વધુ વિદ્યાર્થીઓનું વિરોધ પ્રદર્શન

વિદ્યાર્થીના મૃત્યુના સમાચાર બાદ IIT-Bombay કેમ્પસમાં વિરોધ શરૂ થયો હતો. અહેવાલો અનુસાર રાત્રિ દરમિયાન મોટી સંખ્યામાં વિદ્યાર્થીઓ એકત્ર થયા હતા અને સંસ્થાના મુખ્ય પ્રવેશદ્વાર નજીક વિરોધ કર્યો હતો. કેટલાક અહેવાલોમાં વિરોધમાં 400થી વધુ વિદ્યાર્થીઓ જોડાયા હોવાનું જણાવાયું છે, જ્યારે અન્ય અહેવાલોમાં આ સંખ્યા લગભગ 700 સુધી પહોંચી હોવાનું જણાવાયું છે. વિદ્યાર્થીઓએ માત્ર આ એક ઘટનાની તપાસની માંગ કરી નથી, પરંતુ કેમ્પસમાં વિદ્યાર્થીઓની સુરક્ષા, માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને વહીવટી પ્રક્રિયાઓ અંગેના વ્યાપક પ્રશ્નો પણ ઉઠાવ્યા છે.

ડાયરેક્ટરના રાજીનામાની માંગ

વિરોધ કરી રહેલા વિદ્યાર્થીઓએ IIT-Bombayના ડાયરેક્ટર પ્રોફેસર શિરીષ કેદારેના રાજીનામાની માંગ કરી છે. આ ઉપરાંત કેટલાક વિદ્યાર્થીઓએ ડીન ઓફ સ્ટુડન્ટ અફેર્સ અને પરીક્ષા દરમિયાન ફરજ પર રહેલા અધિકારી સામે પણ જવાબદારી નક્કી કરવાની માંગ કરી છે. વિદ્યાર્થીઓનું કહેવું છે કે સંસ્થામાં વિદ્યાર્થીઓને અસર કરતી નીતિઓ અને નિર્ણયો બનાવતી વિવિધ સમિતિઓમાં પૂરતું વિદ્યાર્થી પ્રતિનિધિત્વ નથી. તેમના મતે વિદ્યાર્થી પ્રતિનિધિત્વ વધારવાથી કેમ્પસની નીતિઓ બનાવતી વખતે વિદ્યાર્થીઓની વાસ્તવિક સમસ્યાઓ વધુ સારી રીતે સમજવામાં આવી શકે છે.

માનસિક સ્વાસ્થ્ય સુવિધાઓ અંગે ગંભીર પ્રશ્નો

આ ઘટનાના પગલે કેમ્પસમાં ઉપલબ્ધ મેન્ટલ હેલ્થ સપોર્ટ સિસ્ટમ પણ ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવી છે. વિરોધ દરમિયાન કેટલાક વિદ્યાર્થીઓએ દાવો કર્યો કે સંસ્થામાં કાઉન્સેલિંગની સુવિધા હોવા છતાં તેની ઉપલબ્ધતા અને અસરકારકતા અંગે પ્રશ્નો છે. વિદ્યાર્થીઓએ કેમ્પસમાં કાઉન્સેલર્સની સંખ્યા વધારવાની, વેલનેસ સેન્ટર્સની કામગીરી વધુ સુલભ બનાવવાની અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત સમસ્યાઓ અંગે શિક્ષકો તથા સ્ટાફ માટે સંવેદનશીલતા તાલીમ યોજવાની માંગ કરી છે.

છેલ્લા કેટલાક વિદ્યાર્થી મૃત્યુની પણ તપાસની માંગ

વિરોધ કરનારાઓએ માત્ર તાજેતરના કેસ પૂરતી તપાસ મર્યાદિત ન રાખવાની માંગ કરી છે. વિદ્યાર્થીઓએ IIT-Bombayમાં થયેલા તાજેતરના વિદ્યાર્થી આત્મહત્યાના કેસોની પણ સમીક્ષા કરવાની અને તપાસના તારણો જાહેર કરવાની માંગ કરી છે. અહેવાલો અનુસાર, આ વર્ષે IIT-Bombay કેમ્પસમાં વિદ્યાર્થી આત્મહત્યાનો આ ત્રીજો અહેવાલિત કેસ છે. આ પૃષ્ઠભૂમિમાં વિદ્યાર્થીઓનું કહેવું છે કે માત્ર વ્યક્તિગત ઘટનાની તપાસ પૂરતી નથી, પરંતુ કેમ્પસમાં વિદ્યાર્થીઓ પરના શૈક્ષણિક અને માનસિક દબાણને સમજવા માટે સંસ્થાકીય સ્તરે પણ અભ્યાસ જરૂરી છે.

પરિવાર તરફથી ગંભીર આક્ષેપ

વિદ્યાર્થીના પરિવારજનો પણ કેમ્પસ પર પહોંચ્યા હતા. અહેવાલો અનુસાર પરિવારે ઘટનાને લઈને ગંભીર આક્ષેપો કર્યા છે અને સ્વતંત્ર તપાસની માંગ કરી છે. પરિવાર તરફથી જાતિ આધારિત ભેદભાવ અને માનસિક ત્રાસના આક્ષેપો પણ કરવામાં આવ્યા છે. જોકે, આ આક્ષેપોની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ હજુ તપાસનો વિષય છે. પોલીસે ઘટનાની તપાસ શરૂ કરી છે. કેટલાક અહેવાલો અનુસાર પરિવારની ફરિયાદ બાદ આત્મહત્યામાં ઉશ્કેરણી અને અનુસૂચિત જાતિ-સંબંધિત કાયદા હેઠળ પણ કેસ નોંધાયો હોવાની માહિતી સામે આવી છે. આ અંગે કાયદેસરની તપાસ આગળ વધે તેમ વધુ વિગતો સ્પષ્ટ થઈ શકે છે.

IIT-બોમ્બેનું શું કહેવું છે?

IIT-Bombay પ્રશાસને વિદ્યાર્થીના મૃત્યુ પર દુઃખ વ્યક્ત કર્યું છે અને જણાવ્યું છે કે ઘટનાની પરિસ્થિતિની યોગ્ય સત્તાવાળાઓ દ્વારા તપાસ થઈ રહી છે. સંસ્થાએ વિદ્યાર્થીના મિત્રો, સહાધ્યાયીઓ, શિક્ષકો અને અન્ય અસરગ્રસ્ત લોકો માટે જરૂરી સહાય પૂરી પાડવાની વાત પણ કરી છે. ડાયરેક્ટર શિરીષ કેદારે વિદ્યાર્થીઓ સાથે બેઠક પણ કરી હતી. વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલા મુદ્દાઓ બાદ સંસ્થા માત્ર મૃત્યુની પરિસ્થિતિ જ નહીં, પરંતુ કેમ્પસમાં વિદ્યાર્થી કલ્યાણ અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય સાથે જોડાયેલા વ્યાપક પ્રશ્નોની તપાસ માટે સમિતિ બનાવશે તેવી વાત કરવામાં આવી છે.

હવે તપાસના પરિણામ પર નજર

IIT-Bombayની આ ઘટના બાદ દેશની અગ્રણી શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં વિદ્યાર્થીઓના માનસિક સ્વાસ્થ્ય, પરીક્ષાનો તણાવ, શિક્ષકો-વિદ્યાર્થીઓ વચ્ચેનો સંવાદ અને ફરિયાદ નિવારણ વ્યવસ્થા અંગે ફરી ચર્ચા શરૂ થઈ છે. હાલમાં સૌથી મહત્વનું એ છે કે વિદ્યાર્થીના મૃત્યુ પાછળની પરિસ્થિતિ અંગે તટસ્થ તપાસ થાય અને પરિવાર તથા વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા કરવામાં આવેલા આક્ષેપોની હકીકત તપાસના આધારે સ્પષ્ટ થાય. સાથે જ કેમ્પસમાં માનસિક સ્વાસ્થ્ય સેવાઓ, કાઉન્સેલિંગ અને વિદ્યાર્થી પ્રતિનિધિત્વ અંગે સંસ્થા શું નક્કર પગલાં લે છે તેના પર પણ નજર રહેશે.

નોંધ: આત્મહત્યા અંગેના સમાચાર સંવેદનશીલ હોય છે. આ લેખમાં મૃત્યુની રીત અથવા અન્ય હાનિકારક વિગતો આપવામાં આવી નથી. જો તમને અથવા કોઈ નજીકના વ્યક્તિને આત્મહત્યાના વિચારો આવે, તો તાત્કાલિક સ્થાનિક ઇમરજન્સી સેવા અથવા વિશ્વસનીય માનસિક સ્વાસ્થ્ય નિષ્ણાતનો સંપર્ક કરવો.