Bindia
America-Iran તણાવ યથાવત: પ્રતિબંધો અને નૌકાદળની નાકાબંધીથી ઈરાનની અર્થવ્યવસ્થા પર મોટો ફટકો, વૈશ્વિક બજારો પર પણ નજર
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલો લાંબા સમયથી ચાલતો સંઘર્ષ હવે માત્ર સૈન્ય અને રાજદ્વારી ક્ષેત્ર સુધી મર્યાદિત રહ્યો નથી. બંને દેશો વચ્ચે વધતા આર્થિક પ્રતિબંધો, વેપાર પર નિયંત્રણો અને સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝમાં સર્જાયેલી અનિશ્ચિતતાએ ઈરાનની અર્થવ્યવસ્થા પર ગંભીર અસર ઊભી કરી છે. તાજેતરના રોઇટર્સના અહેવાલ અનુસાર, યુદ્ધ અને અમેરિકાના વધતા પ્રતિબંધોના કારણે ઈરાનના વિદેશી વેપારમાં આશરે 35 ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો છે, જ્યારે દેશમાં મોંઘવારીનો દર લગભગ 66 ટકા સુધી પહોંચ્યો હોવાનું જણાવાયું છે.
આ સ્થિતિમાં દુનિયાભરના દેશોની નજર હવે America-Iran સંબંધો, સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝમાં જહાજોની અવરજવર, ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ અને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન પર ટકેલી છે. કારણ કે હોર્મુઝ વિશ્વના મહત્વપૂર્ણ ઊર્જા માર્ગોમાંનું એક છે અને અહીં કોઈ પણ લાંબા ગાળાની અડચણની અસર માત્ર મધ્યપૂર્વ સુધી નહીં પરંતુ એશિયા, યુરોપ અને અન્ય વૈશ્વિક બજારો સુધી પહોંચી શકે છે. રોઇટર્સ અનુસાર, આ જળમાર્ગ અગાઉ વિશ્વના આશરે પાંચમા ભાગના ઓઈલ અને LNG પરિવહન માટે મહત્વપૂર્ણ માર્ગ હતો.
-> ઈરાનની અર્થવ્યવસ્થા પર વધતું દબાણ : અમેરિકાએ ઈરાન સામે આર્થિક દબાણ વધારવા માટે નવા પ્રતિબંધો જાહેર કર્યા છે. આ પ્રતિબંધોનો મુખ્ય હેતુ ઈરાનની આવકના સ્ત્રોતોને મર્યાદિત કરવાનો અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર તથા નાણાકીય વ્યવસ્થામાં તેની પહોંચને મુશ્કેલ બનાવવાનો છે. તાજેતરના પગલાં હેઠળ ઈરાન સાથે વેપાર કરતા અન્ય દેશો અને સંસ્થાઓ સામે પણ કાર્યવાહી થવાની
કરીને ગંભીર છે, કારણ કે દેશની અર્થવ્યવસ્થામાં ઊર્જા અને તેલ ક્ષેત્રની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા છે. જ્યારે તેલની નિકાસ અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર પર અસર પડે છે ત્યારે સરકારની આવક, વિદેશી ચલણની ઉપલબ્ધતા અને આયાત કરવાની ક્ષમતા પર પણ દબાણ વધે છે.રોઇટર્સના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, ઈરાનના વિદેશી વેપારમાં 35 ટકા ઘટાડો થયો છે. સાથે જ મોંઘવારી 66 ટકા સુધી પહોંચવાથી સામાન્ય લોકો માટે જીવનજરૂરી ચીજવસ્તુઓ ખરીદવી વધુ મુશ્કેલ બની રહી છે.
-> મોંઘવારીથી સામાન્ય લોકો પર અસર : આર્થિક પ્રતિબંધોની સૌથી મોટી અસર સામાન્ય નાગરિકો પર જોવા મળે છે. જ્યારે કોઈ દેશને વિદેશી ચલણની અછતનો સામનો કરવો પડે અને આયાત મોંઘી બને ત્યારે ખાદ્યપદાર્થો, ઈંધણ, દવાઓ અને અન્ય જરૂરી સામગ્રીના ભાવમાં વધારો થઈ શકે છે.ઈરાનમાં ઈંધણની અછત અને પેટ્રોલ પંપો પર લાંબી લાઈનો અંગે પણ તાજેતરમાં અહેવાલો સામે આવ્યા છે. લોકો ભાવ વધારાની આશંકા વચ્ચે ઈંધણ મેળવવા માટે પેટ્રોલ પંપો પર પહોંચતા જોવા મળ્યા હોવાનું એસોસિએટેડ પ્રેસે અહેવાલ આપ્યો છે.આ પરિસ્થિતિ દર્શાવે છે કે America-Iran સંઘર્ષનો આર્થિક પ્રભાવ માત્ર સરકારી આંકડાઓ પૂરતો નથી. તેનો સીધો સંબંધ સામાન્ય લોકોના રોજિંદા જીવન સાથે પણ છે.
સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ મધ્યપૂર્વના ઊર્જા વેપાર માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ જળમાર્ગ છે. પર્શિયન ગલ્ફ અને ઓમાનની ખાડી વચ્ચે આવેલો આ માર્ગ વિશ્વના અનેક દેશો માટે ક્રૂડ ઓઈલ અને LNGના પરિવહનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.હાલના સંઘર્ષને કારણે અહીં જહાજોની અવરજવર પર ગંભીર અસર પડી છે. રોઇટર્સ અનુસાર, હોર્મુઝમાંથી શિપિંગ ટ્રાફિકમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે.આ સ્થિતિ લાંબી ચાલે તો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ઊર્જાની કિંમતો પર દબાણ વધી શકે છે. ખાસ કરીને એશિયન દેશો માટે આ મુદ્દો મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે આ ક્ષેત્રના ઘણા દેશો મધ્યપૂર્વમાંથી ઊર્જાની આયાત કરે છે.
-> અમેરિકા વધુ કડક પ્રતિબંધોની દિશામાં : અમેરિકન વહીવટીતંત્ર ઈરાન સામે આર્થિક દબાણ સતત વધારી રહ્યું છે. તાજેતરના પગલાં હેઠળ અનેક વ્યક્તિઓ, સંસ્થાઓ અને જહાજો સામે પ્રતિબંધો મૂકવામાં આવ્યા છે. અમેરિકાએ ઈરાન સાથે વેપાર કરતા દેશોને પણ સાવચેતીનો સંદેશ આપ્યો છે.અમેરિકાની નીતિનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ એ છે કે ઈરાન સાથેના વેપારને મુશ્કેલ બનાવીને તેની આવક અને આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય નેટવર્ક સુધીની પહોંચ ઘટાડવી.અમેરિકાના ટ્રેઝરી વિભાગે ઈરાન સંબંધિત પ્રતિબંધોની યાદીમાં વિવિધ ક્ષેત્રોને આવરી લીધા છે. સત્તાવાર OFAC માહિતી અનુસાર ઈરાન સંબંધિત પ્રતિબંધો અને વ્યવહાર અંગે અનેક નિયમો તથા માર્ગદર્શિકાઓ અમલમાં છે.
America-Iran બીજી તરફ ઈરાને અમેરિકાના નવા પ્રતિબંધોને સ્વીકારવાનો ઇનકાર કર્યો છે. ઈરાનના અધિકારીઓએ અમેરિકાના પગલાંને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા વિરુદ્ધ ગણાવ્યા છે અને પ્રતિબંધો સામે પ્રતિકાર કરવાની વાત કરી છે.ઈરાનનું કહેવું છે કે તે આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર માટે વૈકલ્પિક માર્ગો શોધશે અને ચીન તથા રશિયા જેવા દેશો સાથેના સંબંધો જાળવી રાખશે. ખાસ કરીને ચીન લાંબા સમયથી ઈરાનના તેલનો મહત્વપૂર્ણ ખરીદદાર રહ્યો છે.પરંતુ અમેરિકાના પ્રતિબંધોના કારણે ઈરાન સાથે વેપાર કરતા દેશો માટે પણ જોખમ વધ્યું છે. ડોલર આધારિત વૈશ્વિક નાણાકીય વ્યવસ્થામાંથી બહાર થવાનો ભય કંપનીઓ અને બેંકોને ઈરાન સાથેના વ્યવહાર અંગે વધુ સાવચેત બનાવે છે.
America-Iran સંઘર્ષમાં ચીનની ભૂમિકા પણ મહત્વપૂર્ણ બની રહી છે. રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ, ચીને જણાવ્યું છે કે ઈરાન સાથેનો તેનો સહયોગ આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાની મર્યાદામાં છે અને તેમાં કોઈ બાહ્ય હસ્તક્ષેપ થવો જોઈએ નહીં.આ પરિસ્થિતિમાં અમેરિકા એક તરફ ઈરાનને આર્થિક રીતે અલગ પાડવા માંગે છે, જ્યારે ઈરાન ચીન, રશિયા અને અન્ય ભાગીદાર દેશો સાથેના સંબંધો દ્વારા આર્થિક દબાણ ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.
-> America-Iran હોર્મુઝ ખોલવા માટે રાજદ્વારી પ્રયાસ : America-Iran આર્થિક અને સૈન્ય તણાવ વચ્ચે રાજદ્વારી પ્રયાસો પણ ચાલી રહ્યા છે. તાજેતરમાં ઈરાન અને ઓમાન વચ્ચે સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝમાં જહાજોની અવરજવર માટે અસ્થાયી નૌકાવહન માર્ગ અંગે ચર્ચા થઈ હોવાનું રોઇટર્સે અહેવાલ આપ્યું છે. આ માર્ગને સુરક્ષિત બનાવવા માટે માઈન ક્લિયરન્સ અંગે પણ ચર્ચા થઈ છે.કતાર સહિતના કેટલાક દેશો પણ મધ્યસ્થીની ભૂમિકા ભજવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. રોઇટર્સના અહેવાલ અનુસાર, કતારના વડાપ્રધાન દ્વારા ઈરાની અધિકારીઓ સાથે હોર્મુઝ અને સંભવિત રાજદ્વારી ઉકેલ અંગે ચર્ચા કરવામાં આવી છે.
America-Iran તણાવની અસરનો સૌથી મોટો વિસ્તાર ઊર્જા બજાર હોઈ શકે છે. જો હોર્મુઝમાંથી જહાજોની અવરજવર લાંબા સમય સુધી અવરોધિત રહે તો ક્રૂડ ઓઈલ, પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો અને LNGના ભાવમાં અસ્થિરતા વધી શકે છે.રોઇટર્સના વૈશ્વિક બજાર વિશ્લેષણ અનુસાર, હોર્મુઝમાંથી પસાર થતા ઊર્જા વેપાર અંગેની ચિંતા હજુ પણ વૈશ્વિક બજારો માટે મહત્વપૂર્ણ છે. જોકે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ હાલમાં અગાઉની કેટલીક ચિંતાઓની સરખામણીમાં નિયંત્રિત સ્તરે રહ્યા છે, પરંતુ રિફાઇન્ડ પ્રોડક્ટ્સ અને ખાસ કરીને ડીઝલ માર્કેટમાં દબાણ જોવા મળી રહ્યું છે.આનો અર્થ એ છે કે દુનિયાના દેશો માટે માત્ર ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ જ નહીં પરંતુ પેટ્રોલ, ડીઝલ, ગેસ અને પરિવહન ખર્ચ પણ મહત્વના રહેશે.
-> America-Iran ભારત માટે પણ મહત્વપૂર્ણ સ્થિતિ : ભારત માટે America-Iran તણાવ ખાસ મહત્વ ધરાવે છે. ભારત ઊર્જાની મોટી આયાત કરતું દેશ છે અને મધ્યપૂર્વ ભારતની ઊર્જા સુરક્ષામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.હોર્મુઝમાં લાંબા સમય સુધી અસ્થિરતા રહે તો આંતરરાષ્ટ્રીય શિપિંગ ખર્ચ વધી શકે છે. તેના પરિણામે ક્રૂડ ઓઈલથી લઈને પેટ્રોલ-ડીઝલ અને અન્ય આયાતી ઉત્પાદનોના ભાવ પર અસર થઈ શકે છે.સાથે જ ભારતીય વેપારીઓ અને ઉદ્યોગો માટે શિપિંગ રૂટ, વીમા ખર્ચ અને સપ્લાય ચેઇન પણ મહત્વના મુદ્દા બની શકે છે. જોકે ભારત સહિત કેટલાક દેશો માટે અમેરિકાના નવા પ્રતિબંધોમાં ચોક્કસ છૂટછાટો અથવા અલગ વ્યવસ્થાઓ હોવાની સ્થિતિ પણ સતત બદલાઈ રહી છે, તેથી આ ક્ષેત્રમાં દરેક નવા નિર્ણય પર નજર રાખવી જરૂરી છે.
->આગળ શું થશે? : હાલની સ્થિતિમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો તણાવ ઝડપથી સમાપ્ત થવાના સ્પષ્ટ સંકેતો હજુ મર્યાદિત છે. એક તરફ અમેરિકા આર્થિક પ્રતિબંધો અને દબાણ વધારી રહ્યું છે, જ્યારે બીજી તરફ ઈરાન પ્રતિબંધોનો વિરોધ કરીને પોતાની આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક સ્થિતિ જાળવી રાખવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.આ સંઘર્ષનો આગામી તબક્કો મુખ્યત્વે ત્રણ બાબતો પર નિર્ભર રહેશે—અમેરિકાના નવા પ્રતિબંધોની તીવ્રતા, સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝમાં જહાજોની અવરજવર અને રાજદ્વારી વાતચીતની સફળતા.
America-Iran જો હોર્મુઝમાં જહાજોની અવરજવર સામાન્ય બને અને રાજદ્વારી ઉકેલ તરફ આગળ વધે તો વૈશ્વિક બજારોને રાહત મળી શકે છે. પરંતુ જો સૈન્ય અને આર્થિક તણાવ વધુ વધે તો ઈંધણ, શિપિંગ અને મોંઘવારીના ક્ષેત્રે વૈશ્વિક દબાણ ફરી વધી શકે છે. America-Iranસંઘર્ષ હવે માત્ર બે દેશો વચ્ચેનો વિવાદ રહ્યો નથી. પ્રતિબંધો, વેપાર, ઊર્જા અને હોર્મુઝ જેવા વ્યૂહાત્મક મુદ્દાઓના કારણે તેની અસર સમગ્ર વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થા સુધી પહોંચી રહી છે. ઈરાનમાં 35 ટકા વિદેશી વેપાર ઘટાડો અને 66 ટકા મોંઘવારી જેવા આંકડા આર્થિક દબાણની ગંભીરતા દર્શાવે છે. આગામી દિવસોમાં રાજદ્વારી પ્રયાસો સફળ થાય છે કે તણાવ વધુ વધે છે, તેના આધારે વૈશ્વિક બજારો અને ખાસ કરીને ઊર્જા ક્ષેત્રની દિશા નક્કી થશે.
- us on WHATSAPP :- https://whatsapp.com/channel/0029Va4r…
- WEBSITE : https://bindia.co/
- INSTAFollow GRAM : https:// bindia.in
- FACEBOOK : https://www.facebook.com/buletinindialive
- X : https://x.com/bindia276
