GPCBની નોટિસ છતાં વોશિંગ એકમો ધમધમતા હોવાનો આક્ષેપ, 112ની તપાસ પછી પણ નારોલ પોલીસની કાર્યવાહી ક્યાં?

-> ફરિયાદીની ઊલટતપાસમાં રસ કે પ્રદૂષણ ફેલાવતા એકમોની તપાસમાં? GPCB અને પોલીસની કામગીરી સામે સવાલો

અમદાવાદના નારોલ વિસ્તારમાં GPCB ઔદ્યોગિક પ્રદૂષણનો મુદ્દો ફરી ચર્ચામાં આવ્યો છે. AMCના લાંભા વોર્ડ અને નારોલ પોલીસ સ્ટેશનની હદમાં સૈજપુર-ગોપાલપુરના શાહવાડી રોડ પર અનુપમ ક્રિએશનની સામે આવેલા ત્રણ વોશિંગ એકમોને લઈને અરજદાર દ્વારા ગંભીર આક્ષેપો કરવામાં આવ્યા છે. ફરિયાદ મુજબ, ત્રણ પૈકી એક એકમને ગુજરાત પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ એટલે કે GPCB દ્વારા નોટિસ આપવામાં આવી હોવા છતાં કામગીરી ચાલુ હોવાનો આક્ષેપ છે. જ્યારે અન્ય બે એકમો બહારથી બંધ અથવા તાળાબંધ દેખાતા હોવા છતાં અંદરથી વોશિંગની પ્રવૃત્તિ ચાલી રહી હોવાની ફરિયાદ કરવામાં આવી છે.

આ મામલો માત્ર એક સ્થળ કે ત્રણ એકમ પૂરતો સીમિત નથી. નારોલ, શાહવાડી, સૈજપુર-ગોપાલપુર અને આસપાસનો વિસ્તાર લાંબા સમયથી ટેક્સટાઇલ અને વોશિંગ ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલો છે. નેશનલ ગ્રીન ટ્રિબ્યુનલના દસ્તાવેજોમાં પણ નારોલ ટેક્સટાઇલ ક્લસ્ટરમાં નારોલ, શાહવાડી, ઇસનપુર અને પીપળજ સહિતના વિસ્તારોમાં મોટી સંખ્યામાં ટેક્સટાઇલ પ્રોસેસિંગ એકમો હોવાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.

112 પર જાણ બાદ સ્થળ તપાસનો દાવો

ફરિયાદી તરફથી કરવામાં આવેલા આક્ષેપ મુજબ, 112 નંબર પર જાણ કરવામાં આવ્યા બાદ પોલીસ જવાનોની હાજરીમાં સ્થળ તપાસ કરવામાં આવી હતી. આ તપાસ દરમિયાન એકમમાં વપરાશ ચાલુ હોવાનું સામે આવ્યું હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. ફરિયાદીનું કહેવું છે કે જો એકમ અંગે અગાઉથી પ્રદૂષણ અને કામગીરીને લઈને સવાલો ઊભા થયા હોય અને સ્થળ પર તપાસ દરમિયાન પ્રવૃત્તિ ચાલુ હોવાનું જણાય, તો ત્યારબાદ સંબંધિત વિભાગોએ નિયમ મુજબ આગળની કાર્યવાહી કરવી જોઈએ.

પરંતુ ફરિયાદીનો આક્ષેપ છે કે નારોલ પોલીસ સ્ટેશનમાં રજૂઆત કર્યા બાદ એકમોની કામગીરીની તપાસ કરતાં રજૂઆત કરનારની જ ઊલટતપાસ કરવામાં આવી. આ મુદ્દે હવે પોલીસની કામગીરી સામે પણ સવાલો ઉઠાવવામાં આવી રહ્યા છે. ફરિયાદી દ્વારા એવો પણ દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે ASI શાર્દુલ ભુંભાણી દ્વારા 112ના જવાનોની હાજરી અને સ્થળ પર થયેલી કામગીરી અંગે લેખિત વિગતો આપવામાં આવી હતી. તેમ છતાં આગળની કાર્યવાહી અંગે સ્પષ્ટતા ન મળતાં ફરિયાદી દ્વારા ઉચ્ચ અધિકારીઓ સુધી રજૂઆત કરવાની વાત કરવામાં આવી રહી છે.

GPCBની નોટિસ છતાં કામગીરીનો આક્ષેપ

આ સમગ્ર મામલાનો સૌથી મહત્વનો પ્રશ્ન GPCBની નોટિસ સાથે જોડાયેલો છે. જો કોઈ ઔદ્યોગિક એકમને પ્રદૂષણ સંબંધિત નિયમોના ભંગ બદલ નોટિસ આપવામાં આવી હોય, તો તે નોટિસ બાદ એકમ દ્વારા જરૂરી સુધારાત્મક પગલાં લેવામાં આવ્યા કે નહીં તેની ચકાસણી કરવી જરૂરી બને છે. તાજેતરના સમયમાં GPCB દ્વારા અમદાવાદના વિવિધ ઔદ્યોગિક વિસ્તારોમાં પ્રદૂષણ સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે. સપ્ટેમ્બર 2026માં અમદાવાદના કેટલાક જીન્સ વોશિંગ એકમો સામે બિનઉપચારિત ગંદુ પાણી જાહેર ડ્રેનેજમાં છોડવાના આક્ષેપમાં ક્લોઝર નોટિસ આપવામાં આવી હતી. નારોલ વિસ્તારને લઈને ભૂતકાળમાં પણ પ્રદૂષણ સંબંધિત કાર્યવાહી અને કાનૂની પ્રક્રિયાઓ થઈ ચૂકી છે. 2024માં AMC દ્વારા GPCB અને અન્ય મંજૂરી વિના કાર્યરત હોવાનું જણાયેલા 78 ઔદ્યોગિક એકમો સામે સીલિંગની કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી. આ એકમો અંગે કેમિકલયુક્ત પાણી ડ્રેનેજમાં છોડવાના આક્ષેપો પણ સામે આવ્યા હતા.

પ્રદૂષિત પાણીનો મુદ્દો ગંભીર

ટેક્સટાઇલ વોશિંગ અને પ્રોસેસિંગ દરમિયાન નીકળતા પાણીમાં કેમિકલ્સ અને અન્ય પ્રદૂષક તત્વો હોવાની શક્યતા રહે છે. આવા પાણીનું યોગ્ય ટ્રીટમેન્ટ કર્યા વિના જમીન, ડ્રેનેજ અથવા કુદરતી જળસ્રોતોમાં નિકાલ થાય તો પર્યાવરણ અને જાહેર આરોગ્ય સામે જોખમ ઊભું થઈ શકે છે. નારોલના CETP અંગેના અગાઉના NGT રેકોર્ડમાં પણ ઔદ્યોગિક ગંદા પાણીના ટ્રીટમેન્ટ અને પ્રદૂષણના મુદ્દાઓ નોંધાયા હતા. 2025ના સુપ્રીમ કોર્ટ સંબંધિત દસ્તાવેજમાં પણ નારોલ CETPના પ્રદૂષણ અંગે અગાઉની કાર્યવાહીનો ઉલ્લેખ જોવા મળે છે. આથી કોઈ ચોક્કસ એકમ ખરેખર નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરી રહ્યું છે કે નહીં, તે નક્કી કરવા માટે માત્ર બહારથી દેખાતી સ્થિતિ પૂરતી નથી. સત્તાવાર નમૂના તપાસ, પાણીના સેમ્પલ, ડિસ્ચાર્જ પોઇન્ટની તપાસ, વીજ વપરાશ, CETP કનેક્શન અને GPCBની મંજૂરી જેવા દસ્તાવેજોની ચકાસણી જરૂરી બને છે.

જમીન માલિકીની દલીલથી જવાબદારી પૂરી થાય?

ફરિયાદી તરફથી એક મહત્વનો સવાલ એ પણ ઉઠાવવામાં આવ્યો છે કે જો કોઈ એકમ પોતાની માલિકીની જમીન પર કાર્યરત હોય અને ત્યાંથી કેમિકલયુક્ત પાણી અથવા અન્ય પ્રદૂષક તત્વો બહાર ફેલાતા હોવાનો આક્ષેપ હોય, તો માત્ર જમીન માલિકીનો મુદ્દો બતાવીને તપાસ ટાળી શકાય ખરી? કાયદાકીય રીતે ઔદ્યોગિક એકમ માટે જમીન પોતાની હોવી અને પર્યાવરણના નિયમોનું પાલન કરવું—બંને અલગ બાબતો છે. જરૂરી મંજૂરી, ડિસ્ચાર્જના નિયમો, પ્રદૂષણ નિયંત્રણના સાધનો અને સંબંધિત કાયદાનું પાલન થતું હોય તે ચકાસવું જરૂરી છે.

ફરિયાદીની તપાસ કે ફરિયાદના મૂળની?

આ મામલે સૌથી મોટો સવાલ પોલીસ અને સંબંધિત વિભાગોની પ્રાથમિકતા અંગે છે. જો 112 પર કરવામાં આવેલી જાણ બાદ સ્થળ તપાસ થઈ હોય અને ત્યાં કામગીરી અંગે ફરિયાદ સાચી જણાય તો આગળની પ્રક્રિયા શું થઈ? GPCBની નોટિસનું પાલન થયું કે નહીં? એકમોને ફરી તપાસવામાં આવ્યા કે નહીં? પાણીના સેમ્પલ લેવામાં આવ્યા કે નહીં? અને જો નિયમભંગ મળ્યો હોય તો કાયદેસરની કાર્યવાહી કેમ ન થઈ? બીજી તરફ, પોલીસ અને GPCB પાસે ફરિયાદમાં કરવામાં આવેલા આક્ષેપોની સ્વતંત્ર રીતે ચકાસણી કરવાની જવાબદારી છે. માત્ર ફરિયાદીના આક્ષેપોના આધારે કોઈ એકમને દોષિત ઠેરવી શકાય નહીં. પરંતુ ફરિયાદને અવગણવી પણ યોગ્ય નથી.

હવે સંયુક્ત તપાસની જરૂર

સ્થાનિક સ્તરે ઊભા થયેલા આ સવાલો વચ્ચે GPCB અને પોલીસના ઉચ્ચ અધિકારીઓ દ્વારા સંયુક્ત તપાસ કરાવવામાં આવે તો સમગ્ર મામલો વધુ સ્પષ્ટ થઈ શકે છે. ખાસ કરીને ત્રણેય એકમોની પરવાનગી, અગાઉની નોટિસ, CETP જોડાણ, પાણીના નિકાલની વ્યવસ્થા અને સ્થળ પર ચાલી રહેલી પ્રવૃત્તિની તપાસ જરૂરી છે. સાથે જ જો કોઈ એકમ સામે અગાઉ નોટિસ આપવામાં આવી હોય તો તેનું પાલન થયું છે કે નહીં તેની ફોલોઅપ તપાસ પણ થવી જોઈએ. જો નિયમોનું પાલન થયું હોય તો એકમને ક્લીન ચિટ આપવાની પ્રક્રિયા સ્પષ્ટ રીતે નોંધાય અને જો નિયમભંગ મળ્યો હોય તો કાયદા મુજબ કાર્યવાહી થાય. નારોલ વિસ્તારમાં ઔદ્યોગિક વિકાસ અને રોજગાર સાથે પર્યાવરણનું સંતુલન જાળવવું પણ એટલું જ જરૂરી છે. પ્રદૂષણ અંગે ફરિયાદ કરનાર વ્યક્તિને પણ યોગ્ય જવાબ મળવો જોઈએ અને જે એકમ સામે ફરિયાદ થઈ છે તેને પણ નિષ્પક્ષ તપાસની તક મળવી જોઈએ.