Bindia
India ની સૈન્ય શક્તિમાં મોટો ઉમેરો: અમેરિકા પાસેથી Javelin એન્ટી-ટેન્ક મિસાઈલ સિસ્ટમ ખરીદશે ભારત
Indiaની સંરક્ષણ ક્ષમતાને વધુ મજબૂત બનાવવાની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું ભરવામાં આવ્યું છે. ભારતે અમેરિકા પાસેથી Javelin એન્ટી-ટેન્ક ગાઈડેડ મિસાઈલ સિસ્ટમ ખરીદવા માટે કરાર કર્યો છે. 28 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ ભારતીય સેનાએ અમેરિકાની સાથે આ સિસ્ટમની ખરીદી માટે Letter of Offer and Acceptance (LOA) પર હસ્તાક્ષર કર્યા હોવાનું સામે આવ્યું છે. આ ખરીદી અમેરિકાની Foreign Military Sales (FMS) પ્રક્રિયા હેઠળ કરવામાં આવી રહી છે. જોકે, કરારની ચોક્કસ નાણાકીય કિંમત અને કુલ કેટલા Javelin સિસ્ટમ ભારતને મળશે તેની વિગતો હાલમાં જાહેર કરવામાં આવી નથી.
આ નિર્ણયને India-અમેરિકા વચ્ચે વધી રહેલા સંરક્ષણ સહકારના વધુ એક મહત્વપૂર્ણ ઉદાહરણ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે. અમેરિકાના ભારત ખાતેના રાજદૂત સર્ગિયો ગોરે પણ આ ડીલની પુષ્ટિ કરી છે. આ ખરીદીથી ભારતીય સેનાની ખાસ કરીને દુશ્મનના બખ્તરબંધ વાહનો અને ટેન્ક સામેની ક્ષમતામાં વધારો થવાની અપેક્ષા છે.
-> શું છે Javelin મિસાઈલ સિસ્ટમ? : Javelin એક અમેરિકન બનાવટની મેન-પોર્ટેબલ એન્ટી-ટેન્ક ગાઈડેડ મિસાઈલ સિસ્ટમ છે. તેને મુખ્યત્વે ટેન્ક અને અન્ય બખ્તરબંધ લક્ષ્યો સામે ઉપયોગ માટે વિકસાવવામાં આવી છે. આ સિસ્ટમને અમેરિકાની Lockheed Martin અને RTX દ્વારા વિકસાવવામાં આવી છે અને તેનો ઉપયોગ અમેરિકા તથા તેના અનેક સહયોગી દેશોની સેનાઓ કરે છે.
Javelinની સૌથી મહત્વપૂર્ણ વિશેષતાઓમાંની એક તેની “fire-and-forget” ક્ષમતા છે. એટલે કે ઓપરેટર મિસાઈલને લક્ષ્ય તરફ લોન્ચ કર્યા પછી સતત તેને માર્ગદર્શન આપવાની જરૂર રહેતી નથી. મિસાઈલનું માર્ગદર્શન તંત્ર લક્ષ્યને ટ્રેક કરવામાં મદદ કરે છે, જેના કારણે લોન્ચર ચલાવનાર સૈનિક ઝડપથી પોતાની સ્થિતિ બદલી શકે છે અને સંભવિત જવાબી હુમલાથી બચી શકે છે.આ પ્રકારની ક્ષમતા આધુનિક યુદ્ધક્ષેત્રમાં ખૂબ મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે, કારણ કે એન્ટી-ટેન્ક હથિયારનો ઉપયોગ કરનાર સૈનિકને લક્ષ્ય પર સતત નજર રાખવાની જરૂરિયાત ઓછી થાય છે.
-> India માટે કેમ મહત્વપૂર્ણ છે Javelin? : Indiaની સેનાને લાંબા સમયથી વિવિધ પ્રકારની એન્ટી-ટેન્ક મિસાઈલ સિસ્ટમની જરૂરિયાત રહી છે. આધુનિક યુદ્ધમાં ટેન્ક અને બખ્તરબંધ વાહનો હજુ પણ જમીની લડાઈમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. આવા સંજોગોમાં પોર્ટેબલ અને અસરકારક એન્ટી-ટેન્ક સિસ્ટમ સૈનિકોને મેદાનમાં વધારાની ક્ષમતા આપે છે.Javelinને ખાસ કરીને તેની ચોકસાઈ, પોર્ટેબિલિટી અને ઓપરેશનલ ક્ષમતાઓ માટે ઓળખવામાં આવે છે. ભારતીય સેનાને આવી સિસ્ટમ મળવાથી વિવિધ ભૂપ્રદેશમાં બખ્તરબંધ ખતરાનો સામનો કરવાની ક્ષમતામાં વધારો થઈ શકે છે.ભારત માટે આ સિસ્ટમનો બીજો મહત્વનો ફાયદો એ છે કે તેને પ્રમાણમાં નાના દળો દ્વારા પણ ઉપયોગમાં લઈ શકાય છે. એટલે કે મોટા બખ્તરબંધ પ્લેટફોર્મ પર નિર્ભર રહ્યા વિના જમીન પરના સૈનિકોને પણ ટેન્ક વિરોધી ક્ષમતા મળી શકે છે.
-> પહેલા પણ થઈ હતી ખરીદીની પ્રક્રિયા :
Javelin માટે Indiaની રસની વાત નવી નથી. 2025માં અમેરિકાએ ભારતને Javelin એન્ટી-ટેન્ક સિસ્ટમના સંભવિત વેચાણને મંજૂરી આપી હતી. અમેરિકાની Defence Security Cooperation Agency (DSCA) દ્વારા જાહેર કરાયેલી વિગતો અનુસાર પ્રસ્તાવિત પેકેજમાં 100 Javelin મિસાઈલ, 25 Lightweight Command Launch Units, તાલીમ સાધનો, સિમ્યુલેશન રાઉન્ડ, સ્પેર પાર્ટ્સ અને અન્ય સહાયનો સમાવેશ થતો હતો.2025માં અમેરિકાએ Javelin અને Excalibur સિસ્ટમ સંબંધિત India માટે આશરે $93 મિલિયનના સંભવિત વેચાણને મંજૂરી આપી હતી. આ પેકેજમાં Javelin સિસ્ટમ ઉપરાંત Excalibur પ્રિસિઝન-ગાઈડેડ આર્ટિલરી મ્યુનિશન પણ સામેલ હતું.હવે 2026માં ભારતીય સેના અને અમેરિકાએ ખરીદી સંબંધિત કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા હોવાથી આ પ્રક્રિયા વધુ આગળ વધી છે.
-> India-અમેરિકા સંરક્ષણ સંબંધોમાં નવો અધ્યાય : Javelin ડીલ માત્ર એક મિસાઈલ સિસ્ટમની ખરીદી તરીકે જોવામાં આવી રહી નથી. તે India અને અમેરિકા વચ્ચે વધી રહેલા વ્યૂહાત્મક અને સંરક્ષણ સહકારનું પણ પ્રતિબિંબ છે.છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારતે અમેરિકા પાસેથી અનેક આધુનિક સંરક્ષણ સાધનો ખરીદ્યા છે. બંને દેશો વચ્ચે સંયુક્ત સૈન્ય અભ્યાસ, ટેક્નોલોજી સહકાર અને સંરક્ષણ ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલી ભાગીદારી પણ વધી રહી છે.તાજેતરમાં બંને દેશોએ Javelin જેવી ક્ષમતાઓમાં co-productionની શક્યતા અંગે પણ ચર્ચા કરી હતી. અમેરિકાના સંરક્ષણ અધિકારીઓએ India સાથે Javelin જેવી એન્ટી-ટેન્ક ગાઈડેડ મ્યુનિશનના સહ-ઉત્પાદનને આગળ વધારવાની વાત કરી હતી.જો ભવિષ્યમાં India માં Javelinના કેટલાક ઘટકો અથવા સિસ્ટમનું ઉત્પાદન થાય છે, તો તે Indiaના સંરક્ષણ ઉદ્યોગ માટે પણ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
-> આત્મનિર્ભર ભારત અને વિદેશી ખરીદી વચ્ચે સંતુલન : India હાલમાં એક તરફ સ્વદેશી સંરક્ષણ ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપી રહ્યું છે, તો બીજી તરફ તાત્કાલિક જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે વિદેશી ટેક્નોલોજી અને હથિયારોની ખરીદી પણ કરી રહ્યું છે.તાજેતરમાં સંરક્ષણ મંત્રી રાજનાથ સિંહે DRDO દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલી પરંપરાગત મિસાઈલ ટેક્નોલોજીને ભારતીય ખાનગી ઉદ્યોગ સુધી પહોંચાડવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. તેનો હેતુ દેશમાં મિસાઈલનું ઉત્પાદન વધારવું અને આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો છે.આ પરિસ્થિતિમાં Javelinની ખરીદી એક અલગ પ્રકારની જરૂરિયાત પૂરી કરે છે. ભારતને જ્યાં તાત્કાલિક આધુનિક ક્ષમતાની જરૂર હોય ત્યાં વિદેશી સિસ્ટમ ખરીદવામાં આવે છે, જ્યારે લાંબા ગાળે DRDO અને ભારતીય ખાનગી કંપનીઓ દ્વારા સ્વદેશી વિકલ્પો વિકસાવવાનો પ્રયાસ ચાલી રહ્યો છે.
ભારત પાસે પોતાની એન્ટી-ટેન્ક મિસાઈલ ટેક્નોલોજી વિકસાવવાના કાર્યક્રમો પણ છે. DRDO દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલી વિવિધ એન્ટી-ટેન્ક સિસ્ટમનો હેતુ દેશની પોતાની જરૂરિયાતો પૂરી કરવાનો છે.ભારતનું સ્વદેશી MPATGM પણ મેન-પોર્ટેબલ એન્ટી-ટેન્ક ગાઈડેડ મિસાઈલ તરીકે વિકસાવવામાં આવ્યું છે. આ સિસ્ટમ ભવિષ્યમાં ભારતીય સેનાની જરૂરિયાતો પૂરી કરવામાં મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.પરંતુ કોઈ પણ નવી સ્વદેશી સિસ્ટમને મોટા પાયે સેનામાં સામેલ કરવામાં સમય લાગી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં Javelin જેવી પહેલેથી યુદ્ધક્ષેત્રમાં ઉપયોગમાં લેવાતી સિસ્ટમની ખરીદી ભારતીય સેનાને તાત્કાલિક ક્ષમતા પૂરી પાડવાનો માર્ગ બની શકે છે.
-> ટેન્ક વિરોધી યુદ્ધમાં બદલાતી ટેક્નોલોજી : આધુનિક યુદ્ધમાં ટેન્ક સામે લડવાની પદ્ધતિ ઝડપથી બદલાઈ રહી છે. પહેલાં મોટા અને ભારે એન્ટી-ટેન્ક હથિયારોનો ઉપયોગ વધુ થતો હતો, પરંતુ હવે પોર્ટેબલ ગાઈડેડ મિસાઈલ સિસ્ટમ પણ મહત્વપૂર્ણ બની ગઈ છે.Javelin જેવી સિસ્ટમનો ઉપયોગ સૈનિકો જમીન પરથી કરી શકે છે અને તેનો પોર્ટેબલ સ્વભાવ તેને વિવિધ પરિસ્થિતિમાં ઉપયોગી બનાવે છે. તેની “fire-and-forget” ટેક્નોલોજી ઓપરેટરને મિસાઈલ લોન્ચ થયા પછી તરત જ પોતાની સ્થિતિ બદલવાની તક આપે છે.આ ક્ષમતા ખાસ કરીને એવા યુદ્ધક્ષેત્રમાં મહત્વપૂર્ણ છે જ્યાં દુશ્મન તરફથી ઝડપથી જવાબી કાર્યવાહી થઈ શકે.
હાલના 28 ઓગસ્ટ 2026ના કરારની સૌથી મહત્વપૂર્ણ બાબતોમાંથી એક એ છે કે ભારત કેટલા Javelin સિસ્ટમ ખરીદશે અને આ ડીલની ચોક્કસ કિંમત કેટલી છે તેની સત્તાવાર વિગતો જાહેર કરવામાં આવી નથી.અગાઉ અમેરિકાની મંજૂરીમાં 100 મિસાઈલ અને 25 કમાન્ડ લોન્ચ યુનિટ્સનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ હાલના કરારમાં અંતિમ સંખ્યા અલગ હોઈ શકે છે. તેથી સત્તાવાર વિગતો સામે આવે ત્યાં સુધી ચોક્કસ સંખ્યા અંગે અનુમાન કરવું યોગ્ય રહેશે નહીં.
-> ભવિષ્યમાં શું શક્યતા? :
Javelin ડીલ પછી ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે સંરક્ષણ સહકારના અન્ય ક્ષેત્રોમાં પણ પ્રગતિ થવાની શક્યતા છે. ખાસ કરીને સંયુક્ત ઉત્પાદન, ટેક્નોલોજી સહકાર અને ભારતીય સંરક્ષણ ઉદ્યોગને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનમાં જોડવાના પ્રયાસો મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
ભારત માટે પડકાર એ રહેશે કે વિદેશી હથિયારોની ખરીદી સાથે સાથે સ્વદેશી સંરક્ષણ ઉત્પાદનને પણ ઝડપથી આગળ વધારવામાં આવે. જો Javelin જેવી સિસ્ટમની ખરીદી સાથે ટેક્નોલોજી સહકાર અને ભારતમાં ઉત્પાદનની તક મળે, તો તેનો લાંબા ગાળાનો ફાયદો વધુ મોટો થઈ શકે છે.અમેરિકા પાસેથી Javelin એન્ટી-ટેન્ક મિસાઈલ સિસ્ટમ ખરીદવાનો ભારતનો નિર્ણય ભારતીય સેનાની આધુનિકીકરણ પ્રક્રિયામાં મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. આ સિસ્ટમ બખ્તરબંધ ખતરાઓ સામે ભારતીય સૈનિકોની ક્ષમતામાં વધારો કરી શકે છે અને ભારત-અમેરિકા વચ્ચેના સંરક્ષણ સંબંધોને પણ વધુ મજબૂત બનાવી શકે છે.
સાથે જ, આ ડીલ ભારતની વ્યાપક સંરક્ષણ નીતિનો એક ભાગ છે, જેમાં તાત્કાલિક જરૂરિયાતો માટે આધુનિક વિદેશી હથિયારો મેળવવા સાથે લાંબા ગાળે સ્વદેશી ટેક્નોલોજી અને ઉત્પાદન ક્ષમતાને મજબૂત બનાવવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે.હવે સૌની નજર એ વાત પર રહેશે કે Javelin સિસ્ટમની કેટલી સંખ્યા ભારતને મળે છે, તેની ડિલિવરી ક્યારે શરૂ થાય છે અને શું ભવિષ્યમાં તેના સહ-ઉત્પાદન માટે ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે કોઈ વ્યવસ્થા બને છે. જો આ ક્ષેત્રમાં સહ-ઉત્પાદન આગળ વધે છે, તો તે ભારતના સંરક્ષણ ઉદ્યોગ અને બંને દેશોની વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી માટે વધુ એક મોટું પગલું સાબિત થઈ શકે છે.
- us on WHATSAPP :- https://whatsapp.com/channel/0029Va4r…
- WEBSITE : https://bindia.co/
- INSTAFollow GRAM : https:// bindia.in
- FACEBOOK : https://www.facebook.com/buletinindialive
- X : https://x.com/bindia276
