માત્ર રજિસ્ટર્ડ મેરેજ સર્ટિફિકેટથી હિન્દુ લગ્ન માન્ય નહીં, સપ્તપદી સહિતની વિધિઓ જરૂરી: ગુજરાત હાઈકોર્ટ

હિન્દુ મેરેજ એક્ટ હેઠળ લગ્નની કાયદેસર માન્યતા અંગે ગુજરાત હાઈકોર્ટે મહત્વપૂર્ણ સ્પષ્ટતા કરી છે. હાઈકોર્ટે જણાવ્યું છે કે માત્ર રજિસ્ટર્ડ મેરેજ સર્ટિફિકેટના આધારે હિન્દુ લગ્નને કાયદેસર માન્યતા આપી શકાય નહીં. લગ્ન માન્ય ગણાવવા માટે હિન્દુ મેરેજ એક્ટની કલમ-7 મુજબ જરૂરી ધાર્મિક વિધિઓ અને પરંપરાઓનું પાલન અનિવાર્ય છે.

જસ્ટિસ ઈલેશ વોરા અને જસ્ટિસ આર.ટી. વછરાણીની ખંડપીઠે પોતાના ચુકાદામાં નોંધ્યું કે મેરેજ સર્ટિફિકેટ માત્ર વિધિવત રીતે સંપન્ન થયેલા લગ્નનો પુરાવો છે. તે પોતે લગ્નને કાયદેસર બનાવતું દસ્તાવેજ નથી. કોર્ટના જણાવ્યા અનુસાર, હિન્દુ મેરેજ એક્ટ હેઠળ લગ્ન માટે બંને પક્ષોના માન્ય રીત-રિવાજો અને ધાર્મિક વિધિઓનું પાલન કરવું આવશ્યક છે.

કોર્ટે વધુમાં સ્પષ્ટ કર્યું કે જો બંને પક્ષોની પરંપરામાં **સપ્તપદી (સાત ફેરા)**નો સમાવેશ થતો હોય, તો સાતમો ફેરો પૂર્ણ થયા બાદ જ લગ્ન સંપૂર્ણ અને કાયદેસર રીતે સંપન્ન ગણાય છે. કલમ-7માં વપરાયેલા “સંપન્ન” શબ્દનો અર્થ તમામ જરૂરી ધાર્મિક વિધિઓ પૂર્ણ થયા બાદ થયેલા લગ્ન એવો થાય છે.

હાઈકોર્ટે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે માત્ર મેરેજ સર્ટિફિકેટના આધારે, જરૂરી ધાર્મિક વિધિઓ વિના થયેલા હિન્દુ લગ્નને કાયદેસર માન્યતા આપી શકાય નહીં. આ ચુકાદાથી હિન્દુ મેરેજ એક્ટ હેઠળ ધાર્મિક વિધિઓનું કાનૂની મહત્ત્વ ફરી એકવાર સ્પષ્ટ થયું છે.

કાનૂની નિષ્ણાતોના મતે, આ નિર્ણય ભવિષ્યમાં લગ્નની માન્યતા સંબંધિત વિવાદોમાં મહત્વપૂર્ણ માર્ગદર્શનરૂપ સાબિત થઈ શકે છે. સાથે જ, હિન્દુ મેરેજ એક્ટ મુજબ લગ્ન નોંધણી ઉપરાંત જરૂરી ધાર્મિક વિધિઓનું પાલન પણ એટલું જ જરૂરી હોવાનું આ ચુકાદો સ્પષ્ટ કરે છે.