ઈરાન-અમેરિકા તણાવ વધુ ઘેરાયો: ટ્રમ્પે શાંતિ પ્રસ્તાવ ફગાવ્યો, ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં ઉછાળો

મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષ વચ્ચે શાંતિની આશાઓને ફરી ઝટકો લાગ્યો છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન દ્વારા મોકલાયેલા શાંતિ પ્રસ્તાવને નકારી કાઢતા વૈશ્વિક રાજકીય તણાવ વધુ ઘેરાયો છે. આ ઘટનાક્રમની અસર આંતરરાષ્ટ્રીય તેલ બજાર પર પણ જોવા મળી રહી છે અને ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં લગભગ 3 ટકા સુધીનો ઉછાળો નોંધાયો છે.

ઈરાનનો શું હતો પ્રસ્તાવ?
રવિવારે ઈરાને અમેરિકા સમક્ષ શરતી શાંતિ પ્રસ્તાવ રજૂ કર્યો હતો. તેમાં લેબનોન સહિતના સંઘર્ષ વિસ્તારોમાં યુદ્ધ રોકવા અને પ્રાદેશિક સુરક્ષા માટે કેટલીક મહત્વપૂર્ણ માંગણીઓ મૂકવામાં આવી હતી.

ઈરાને યુદ્ધ દરમિયાન થયેલા નુકસાન માટે આર્થિક વળતર, સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ પર પોતાનું નિયંત્રણ જાળવી રાખવાનો અધિકાર અને અમેરિકા દ્વારા લાદવામાં આવેલી નૌકાદળ નાકાબંધી હટાવવાની માંગ કરી હતી. સાથે જ ઈરાની સંપત્તિઓ અનફ્રીઝ કરવા અને ઈરાનના તેલ નિકાસ પરના પ્રતિબંધો દૂર કરવાની પણ માંગ કરવામાં આવી હતી.

ટ્રમ્પનો કડક જવાબ
ઈરાનનો પ્રસ્તાવ જાહેર થયા બાદ અમેરિકાના રાષ્ટ્રપ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘ટ્રુથ સોશિયલ’ પર કડક પ્રતિક્રિયા આપી હતી. ટ્રમ્પે લખ્યું કે, “મને આ બિલકુલ પસંદ નથી. આ સંપૂર્ણપણે અસ્વીકાર્ય છે.” અમેરિકાનો સ્પષ્ટ મત છે કે ઈરાને પરમાણુ કાર્યક્રમ સહિતના ગંભીર મુદ્દાઓ પર ચર્ચા પહેલાં યુદ્ધવિરામ અને આક્રમક પ્રવૃત્તિઓ બંધ કરવી પડશે. બીજી તરફ ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા ઇસ્માઇલ બઘાઈએ અમેરિકાના વલણની ટીકા કરતા જણાવ્યું કે ઈરાનની માંગણીઓ કાયદેસર અને પ્રાદેશિક સુરક્ષા માટે જરૂરી છે.

હોર્મુઝમાં અવરજવર હજુ પ્રભાવિત
આ તણાવની સૌથી મોટી અસર સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ પર પડી રહી છે. વિશ્વના કુલ તેલ અને કુદરતી ગેસ પુરવઠાનો મોટો હિસ્સો આ જ માર્ગમાંથી પસાર થાય છે. સંઘર્ષ વધ્યા બાદ અહીં જહાજોની અવરજવર ભારે પ્રભાવિત થઈ છે. અહેવાલો મુજબ ગયા અઠવાડિયે માત્ર થોડાં જ તેલ ટેન્કરો સુરક્ષિત રીતે બહાર નીકળી શક્યાં હતાં.

વૈશ્વિક બજારમાં ચિંતા
તણાવ વધતા જ સોમવારે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં લગભગ 3 ટકા વધારો નોંધાયો હતો. અમેરિકામાં પેટ્રોલના ભાવ પણ ઝડપથી વધી રહ્યા છે, જે ચૂંટણીના વર્ષમાં ટ્રમ્પ સરકાર માટે પડકારરૂપ બની શકે છે. વિશ્લેષકોના મતે જો હોર્મુઝ માર્ગ લાંબા સમય સુધી પ્રભાવિત રહેશે તો વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન અને ઇંધણ બજારમાં વધુ અસ્થિરતા આવી શકે છે.

ઇઝરાયલનું કડક વલણ
ઇઝરાયલના વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુએ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સંઘર્ષ હજુ સમાપ્ત થયો નથી. તેમણે કહ્યું કે ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમને રોકવું અને તેમના પરમાણુ મથકોને નિષ્ક્રિય કરવું ઇઝરાયલની પ્રાથમિકતા છે. તેમણે રાજદ્વારી પ્રયાસોની વાત કરી હોવા છતાં જરૂર પડે તો સૈન્ય કાર્યવાહીથી પણ પાછળ નહીં હટવાની ચેતવણી આપી છે.

આવતા દિવસોમાં અમેરિકાના રાષ્ટ્રપ્રમુખ ટ્રમ્પ ચીનની મુલાકાતે જવાના છે, જ્યાં તેઓ ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ સાથે મહત્વપૂર્ણ બેઠક કરશે. વિશ્વની નજર હવે આ બેઠક પર ટકેલી છે, કારણ કે અમેરિકા ઈચ્છે છે કે ચીન ઈરાન પર દબાણ વધારવામાં ભૂમિકા ભજવે. બીજી તરફ ઈરાનને આશા છે કે ચીન તેનો સમર્થન કરશે.