Bindia
લોકશાહીમાં ચોથું સ્તંભ ગણાતા પત્રકારો માટે, 3 મે એ દિવસ માત્ર ઉજવણીનો નહીં પણ ચિંતન અને જાગૃતિનો છે. આ દિવસ પત્રકારોના હક્કો, સલામતી અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતાને મજબૂતી આપે છે. દુનિયાભરમાં પત્રકારો દ્વારા કરવામાં આવતી હિંમતભરી કામગીરીને માન્યતા આપવા માટે દર વર્ષે આ દિવસે “વિશ્વ પ્રેસ સ્વતંત્રતા દિવસ” મનાવવામાં આવે છે.
ઇતિહાસ: કઈ રીતે શરૂ થયો વિશ્વ પ્રેસ સ્વતંત્રતા દિવસ?
1991માં નમીબિયાની રાજધાની વિન્ડહોકમાં આફ્રિકન પત્રકારોએ પ્રેસની સ્વતંત્રતા માટે એક મહત્ત્વપૂર્ણ ઘોષણાપત્ર જાહેર કર્યું હતું. તેને “વિન્ડહોક ડિકલેરેશન” કહેવામાં આવે છે. આ ઘોષણામાં સાફ લખ્યું હતું કે એક સ્વતંત્ર, બહોળી અને વિવિધ પ્રેસ લોકશાહીની ગુરુત્વાકર્ષક આવશ્યકતા છે. 1993માં, સંયુક્ત રાષ્ટ્રની મહાસભાએ 3 મેના દિવસે આ ઘોષણાની યાદમાં “વિશ્વ પ્રેસ સ્વતંત્રતા દિવસ” તરીકે ઘોષિત કર્યો.
વિશ્વ પ્રેસ સ્વતંત્રતા દિવસનું મહત્વ શું છે?
આ દિવસ પત્રકારોની સમસ્યાઓ અને જોખમો વિશે લોકોમાં જાગૃતિ લાવવા માટે મનાવવામાં આવે છે. આજના સમયમાં જ્યારે સેન્સરશિપ, ફેક ન્યૂઝ, રાજકીય દબાણ અને પત્રકારો પર હુમલાઓ વધી રહ્યા છે, ત્યારે આ દિવસ ખૂબ મહત્વનો બની જાય છે.
મુખ્ય ઉદ્દેશો:
– પત્રકારો સામે થતા હુમલાઓ અને દમનનો વિરોધ
– અભિવ્યક્તિની આઝાદી માટે સમર્થન
– પત્રકારત્વના મૂલ્યોને મજબૂત કરવો
– સાચી માહિતી જનતાને પહોંચે તે સુનિશ્ચિત કરવું
યૂનેસ્કો અને ગ્યુલેર્મો કેનો પુરસ્કાર
UNESCO દર વર્ષે આ દિવસે “Guillermo Cano World Press Freedom Prize” આપે છે. આ એવોર્ડ એવા પત્રકારો કે સંસ્થાને મળે છે જેમણે અસાધારણ હિંમતથી પ્રેસ સ્વતંત્રતાના હક માટે કાર્ય કર્યું હોય.
ભારતમાં હાલત કેવી છે?
ભારતમાં પત્રકારત્વે ઈમારતી ભૂમિકા ભજવી છે – સ્વતંત્રતા સંઘર્ષથી લઈને હાલના સમય સુધી. પરંતુ તાજેતરના વર્ષોમાં પ્રેસ પર દબાણ અને હુમલાઓ વધી રહ્યા છે: ભ્રષ્ટાચાર અથવા સત્તાવાળાઓ સામે અવાજ ઉઠાવનારા પત્રકારોને ધમકી મળે છે. કેટલાક વિસ્તારોમાં પત્રકારોની ધરપકડ અથવા આતંકવાદી ધારા હેઠળ કેસ પણ નોંધાય છે. ભારતનું પ્રેસ ફ્રીડમ ઇન્ડેક્સ રેન્કિંગ સતત ઘટી રહ્યું છે. એવા સમયમાં, પત્રકારો માટે સ્વતંત્રતા માત્ર હક નહીં પણ સલામતીનો પ્રશ્ન બની ગઈ છે.
નિર્ભય પત્રકારત્વ = સશક્ત લોકશાહી
સાચું અને બિનપક્ષપાતી પત્રકારત્વ જ લોકશાહીનું આધારસ્તંભ છે. પત્રકારો જ્યારે સત્ય સામે ઉભા રહે છે, ત્યારે તેઓ સમગ્ર સમાજ માટે દ્રષ્ટિબિંદુ બને છે. એટલે જ, 3 મે એ આપણે માત્ર ઉજવણી નહીં, પણ પત્રકારોની સલામતી, સ્વતંત્રતા અને સન્માન માટે પણ અવાજ ઉઠાવવાનો દિવસ છે. વિશ્વ પ્રેસ સ્વતંત્રતા દિવસ એ માત્ર પત્રકારો માટે જ નહીં, પરંતુ દરેક નાગરિક માટે છે. કેમ કે સ્વતંત્ર અને નિર્ભય મીડિયા સિવાય લોકશાહીનું કોઈ અર્થ રહેતું નથી.
