મોબાઇલ નિકાસમાં ભારતનો મોટો ઉછાળો: એક દાયકામાં નિકાસ 165 ગણી વધી, ₹2.59 લાખ કરોડનો આંકડો પાર

કેન્દ્ર સરકારના આંકડા મુજબ ભારતની મોબાઇલ ફોન નિકાસમાં છેલ્લા એક દાયકામાં જંગી વધારો થયો છે. મોબાઇલ નિકાસ 165 ગણી વધીને ₹2.59 લાખ કરોડ સુધી પહોંચી છે. જાણો મેન્યુફેક્ચરિંગ, રોજગાર અને ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ માટે તેનો અર્થ.

નવી દિલ્હી: ભારતના ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને મોબાઇલ મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્ર માટે એક મહત્વપૂર્ણ સમાચાર સામે આવ્યા છે. કેન્દ્ર સરકારના આંકડા મુજબ છેલ્લા એક દાયકામાં ભારતની મોબાઇલ ફોન નિકાસમાં આશરે 165 ગણો વધારો થયો છે અને તે ₹2.59 લાખ કરોડ સુધી પહોંચી ગઈ છે. મોબાઇલ ઉત્પાદન ક્ષેત્રમાં થયેલો આ ઝડપી વિકાસ ભારતની બદલાતી ઔદ્યોગિક ક્ષમતા અને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનમાં દેશની વધતી ભૂમિકા તરફ સંકેત કરે છે.

એક સમય એવો હતો જ્યારે ભારતમાં મોબાઇલ ફોનની મોટાભાગની જરૂરિયાત આયાત દ્વારા પૂરી થતી હતી. જોકે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં દેશમાં મોબાઇલ મેન્યુફેક્ચરિંગને પ્રોત્સાહન મળતાં સ્થિતિમાં મોટો બદલાવ આવ્યો છે. હવે ભારતમાં તૈયાર થતા મોબાઇલ ફોન માત્ર સ્થાનિક બજારમાં વેચાતા નથી, પરંતુ વિશ્વના વિવિધ બજારોમાં પણ નિકાસ થઈ રહ્યા છે.

એક દાયકામાં મોબાઇલ નિકાસમાં ઐતિહાસિક 165 વધારો

કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા આંકડા મુજબ ભારતની મોબાઇલ ફોન નિકાસમાં છેલ્લા દસ વર્ષ દરમિયાન અભૂતપૂર્વ વૃદ્ધિ નોંધાઈ છે. મોબાઇલ નિકાસ ₹2.59 લાખ કરોડના સ્તરે પહોંચવી ભારતીય ઇલેક્ટ્રોનિક્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ માટે મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિ માનવામાં આવી રહી છે.

આ વૃદ્ધિ પાછળ દેશમાં મોબાઇલ એસેમ્બલી અને મેન્યુફેક્ચરિંગ યુનિટ્સમાં થયેલું રોકાણ, સરકારની ઔદ્યોગિક નીતિઓ અને વૈશ્વિક કંપનીઓ દ્વારા ભારતમાં ઉત્પાદન વધારવાના પ્રયાસો મુખ્ય કારણોમાં સામેલ છે.

‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ને મળ્યું બળ

ભારતમાં મોબાઇલ મેન્યુફેક્ચરિંગના વિકાસમાં ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ પહેલે મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે. સ્થાનિક ઉત્પાદન વધારવા માટે સરકાર દ્વારા વિવિધ નીતિઓ અને પ્રોત્સાહનો આપવામાં આવ્યા છે.

આ પહેલનો મુખ્ય હેતુ ભારતમાં ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારવાનો, રોજગારીનું સર્જન કરવાનો અને આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો રહ્યો છે. મોબાઇલ ક્ષેત્રમાં થયેલો વિકાસ આ નીતિઓના પરિણામ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે.

PLI યોજનાથી ઉત્પાદન ક્ષેત્રને પ્રોત્સાહન

ઇલેક્ટ્રોનિક્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રમાં Production Linked Incentive (PLI) જેવી યોજનાઓએ પણ કંપનીઓને ભારતમાં ઉત્પાદન વધારવા માટે પ્રોત્સાહન આપ્યું છે.

આ પ્રકારની યોજનાઓના કારણે મોટી કંપનીઓ અને તેમના સપ્લાયર્સે ભારતમાં ઉત્પાદન એકમો સ્થાપિત કર્યા છે. પરિણામે મોબાઇલ ફોન ઉપરાંત મોબાઇલના વિવિધ ઘટકોના સ્થાનિક ઉત્પાદનને પણ વેગ મળ્યો છે.

વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનમાં ભારતની વધતી ભૂમિકા

વિશ્વભરમાં કંપનીઓ પોતાની સપ્લાય ચેઇનમાં વૈવિધ્ય લાવવા પ્રયાસ કરી રહી છે. આવી સ્થિતિમાં ભારત એક મહત્વપૂર્ણ મેન્યુફેક્ચરિંગ હબ તરીકે આગળ આવી રહ્યું છે.

ભારતમાં ઉપલબ્ધ વિશાળ કામદારોની સંખ્યા, વધતું સ્થાનિક બજાર, ઔદ્યોગિક માળખું અને સરકારની નીતિઓને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ માટે ભારત આકર્ષક મેન્યુફેક્ચરિંગ સ્થળ બન્યું છે.

મોબાઇલ ફોનની વધતી નિકાસ આ બદલાવનું મહત્વપૂર્ણ ઉદાહરણ છે.

રોજગારીની તકોમાં પણ વધારો

મોબાઇલ મેન્યુફેક્ચરિંગના વિસ્તરણથી દેશમાં સીધી અને પરોક્ષ રોજગારીની તકો ઊભી થઈ છે. મોબાઇલ ઉત્પાદન ઉપરાંત પેકેજિંગ, લોજિસ્ટિક્સ, સપ્લાય ચેઇન, ટેસ્ટિંગ, રિપેરિંગ અને ઘટકોના ઉત્પાદન જેવા ક્ષેત્રોમાં પણ રોજગારી વધી છે.

મેન્યુફેક્ચરિંગ યુનિટ્સની આસપાસ નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગો વિકસતા જતા સ્થાનિક અર્થતંત્રને પણ વેગ મળ્યો છે.
mobile broadband users number reached at 76 5 crore in india according to report | દેશમાં મોબાઈલ બ્રોડબેન્ડ વપરાશકર્તાઓની સંખ્યા 765 મિલિયન, યુવા પેઢી દરરોજ આઠ કલાક ઓનલાઈન વિતાવે છે

આયાતથી નિકાસ તરફ ભારતનો પ્રવાસ

ભારતના મોબાઇલ ઉદ્યોગમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ બદલાવ એ છે કે દેશ હવે માત્ર મોબાઇલ ફોનનો મોટો ગ્રાહક નથી રહ્યો, પરંતુ વૈશ્વિક સ્તરે ઉત્પાદન અને નિકાસ કરનાર દેશ તરીકે પણ પોતાની ઓળખ બનાવી રહ્યો છે.

સ્થાનિક ઉત્પાદન વધવાથી આયાત પરનો આધાર ઘટાડવામાં મદદ મળી છે. સાથે સાથે નિકાસમાં વધારો થવાથી દેશ માટે વિદેશી હૂંડિયામણની આવકમાં પણ વધારો થાય છે.

આગામી સમયમાં વધુ વૃદ્ધીની સંભાવના

મોબાઇલ અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રમાં હજુ પણ મોટી વૃદ્ધિની સંભાવના છે. સ્માર્ટફોનની વૈશ્વિક માંગ, નવા ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ઉત્પાદનો અને ભારતમાં વધી રહેલી ઉત્પાદન ક્ષમતાને કારણે આગામી વર્ષોમાં નિકાસમાં વધુ વધારો થઈ શકે છે.

જો ભારત મોબાઇલના તૈયાર ઉત્પાદનો ઉપરાંત સેમિકન્ડક્ટર, ચિપ્સ, ડિસ્પ્લે અને અન્ય મહત્વપૂર્ણ ઘટકોના સ્થાનિક ઉત્પાદન પર પણ ધ્યાન વધારે તો દેશની વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનમાં ભૂમિકા વધુ મજબૂત બની શકે છે.

ભારતના ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ક્ષેત્ર માટે મહત્વપૂર્ણ સંકેત

₹2.59 લાખ કરોડ સુધી પહોંચેલી મોબાઇલ નિકાસ માત્ર એક આંકડો નથી. તે ભારતના મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રમાં આવેલા મોટા પરિવર્તનનું પ્રતિબિંબ છે. એક દાયકામાં 165 ગણો વધારો દર્શાવે છે કે યોગ્ય નીતિ, રોકાણ અને ઉદ્યોગોના સહયોગથી ભારત વૈશ્વિક ઉત્પાદન ક્ષેત્રમાં મહત્વપૂર્ણ સ્થાન મેળવી શકે છે.

નિષ્કર્ષ

ભારતની મોબાઇલ ફોન નિકાસમાં 165 ગણો વધારો દેશના ઇલેક્ટ્રોનિક્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્ર માટે ઐતિહાસિક સિદ્ધિ સમાન છે. ₹2.59 લાખ કરોડ સુધી પહોંચેલી નિકાસ ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’, PLI જેવી નીતિઓ અને ભારતમાં વધતા મેન્યુફેક્ચરિંગ રોકાણની અસર દર્શાવે છે. મોબાઇલ ક્ષેત્રની આ સફળતા આગામી સમયમાં અન્ય ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ઉત્પાદનોના સ્થાનિક ઉત્પાદન અને નિકાસ માટે પણ માર્ગ તૈયાર કરી શકે છે. ભારત વૈશ્વિક ટેક અને મેન્યુફેક્ચરિંગ સપ્લાય ચેઇનમાં પોતાની સ્થિતિ વધુ મજબૂત બનાવે તેવી અપેક્ષા છે.