Bindia
પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલી ભૂરાજકીય તંગદિલી અને સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ મારફતે ઊર્જા સપ્લાયને લઈને ઊભા થયેલા જોખમ વચ્ચે ભારતે LPG પુરવઠાને લઈને મહત્વપૂર્ણ વ્યૂહરચના તૈયાર કરી છે. ભારત 2027માં પોતાની કુલ LPG આયાતમાંથી 25 ટકા સુધીનો જથ્થો અમેરિકા પાસેથી મેળવવાની યોજના બનાવી રહ્યું છે. આ પગલાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ મધ્ય પૂર્વ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા ઉપરાંત દેશમાં રસોઈ ગેસનો પુરવઠો સુરક્ષિત રાખવાનો છે.
હોર્મુઝ સંકટ વચ્ચે ત્રણ સરકારી ઓઈલ કંપનીઓને મોટી જવાબદારી
હોર્મુઝ સંકટ વચ્ચે અમેરિકાથી LPG ખરીદવાની પ્રક્રિયામાં દેશની ત્રણ મોટી સરકારી ઓઈલ કંપનીઓ મહત્વની ભૂમિકા ભજવશે. ઈન્ડિયન ઓઈલ કોર્પોરેશન (IOC), ભારત પેટ્રોલિયમ કોર્પોરેશન (BPCL) અને હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ કોર્પોરેશન (HPCL) 2027 માટે અમેરિકાથી LPG મેળવવા માટે ટેન્ડર પ્રક્રિયા શરૂ કરવાની તૈયારીમાં છે.
Reutersના અહેવાલ મુજબ, આ ત્રણેય કંપનીઓ આગામી એકથી બે મહિનામાં અમેરિકન સપ્લાય માટે ટેન્ડર બહાર પાડી શકે છે. આ ઉપરાંત કંપનીઓના અધિકારીઓની ટીમ અમેરિકામાં સપ્લાયર્સ સાથે વાતચીત કરવા માટે જશે.
2026માં પ્રથમ મોટો કરાર થયો હતો
અમેરિકાથી LPG ખરીદવાની ભારતની યોજના અચાનક શરૂ થયેલી નથી. નવેમ્બર 2025માં ભારતની સરકારી ઓઈલ કંપનીઓએ 2026 માટે અમેરિકાના ગલ્ફ કોસ્ટમાંથી આશરે 22 લાખ ટન LPG ખરીદવાનો એક વર્ષનો કરાર કર્યો હતો. આ જથ્થો ભારતની વાર્ષિક LPG આયાતના લગભગ 10 ટકા જેટલો હતો.
ભારત સરકારના પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયે પણ આ કરારને અમેરિકાથી LPG માટેનો પ્રથમ મોટો સ્ટ્રક્ચર્ડ કરાર ગણાવ્યો હતો. કરારનો હેતુ LPGના સપ્લાય સ્ત્રોતોમાં વિવિધતા લાવવાનો હતો.
હવે 2027 માટે ભારત આ હિસ્સો વધુ વધારીને 25 ટકા સુધી લઈ જવા માંગે છે. એટલે કે આવનારા સમયમાં અમેરિકાની LPG સપ્લાય ભારતની ઊર્જા સુરક્ષામાં વધુ મહત્વની ભૂમિકા ભજવી શકે છે.
મધ્ય પૂર્વ પર કેમ ઘટાડવી છે નિર્ભરતા?
ભારત LPGની જરૂરિયાત માટે મોટા પ્રમાણમાં આયાત પર નિર્ભર છે. 2025 દરમિયાન ભારતે આશરે 21.85 મિલિયન મેટ્રિક ટન LPGની આયાત કરી હતી. તેમાં લગભગ 90 ટકા જથ્થો મધ્ય પૂર્વમાંથી આવ્યો હતો. દેશમાં LPGના કુલ વપરાશમાં આયાતનો હિસ્સો પણ આશરે બે તૃતીયાંશ જેટલો છે.
આટલી મોટી નિર્ભરતાને કારણે પશ્ચિમ એશિયામાં યુદ્ધ અથવા સમુદ્રી માર્ગમાં વિક્ષેપ થાય તો ભારતના LPG પુરવઠા પર સીધી અસર થઈ શકે છે. ખાસ કરીને સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ ભારત માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે મધ્ય પૂર્વમાંથી આવતા ઊર્જા ઉત્પાદનોના પરિવહનમાં આ માર્ગની મોટી ભૂમિકા છે.
હોર્મુઝ સંકટે સરકારને નવી દિશા આપી
2026ની શરૂઆતમાં ઈરાન સાથે જોડાયેલા સંઘર્ષ અને હોર્મુઝ વિસ્તારમાં સર્જાયેલી પરિસ્થિતિને કારણે ભારતે LPG પુરવઠામાં પડકારોનો સામનો કર્યો હતો. કેન્દ્ર સરકારે ઉપલબ્ધ સ્થાનિક ઉત્પાદન વધારવા માટે રિફાઇનરી અને પેટ્રોકેમિકલ એકમોને LPG પૂલમાં પ્રોપેન, બ્યુટેન અને અન્ય સ્ટ્રીમ્સ વાળવા માટે સૂચના આપી હતી.
સરકારી માહિતી મુજબ આ પગલાં બાદ સ્થાનિક LPG ઉત્પાદન આશરે 25 ટકા વધ્યું હતું અને સ્થાનિક ઉત્પાદનનો મોટો હિસ્સો ઘરેલુ ગ્રાહકો તરફ વાળવામાં આવ્યો હતો.
આ અનુભવ બાદ ભારત હવે માત્ર મધ્ય પૂર્વ પર નિર્ભર રહેવાને બદલે અમેરિકા સહિત વિવિધ દેશોમાંથી LPG મેળવવા માગે છે.
અમેરિકાથી LPG ખરીદી વધારવાથી શું ફાયદો?
અમેરિકાથી LPGની ખરીદી વધારવાનો સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે ભારત પાસે સપ્લાયનો એક વધારાનો મોટો વિકલ્પ ઉપલબ્ધ થશે. જો ભવિષ્યમાં હોર્મુઝ અથવા મધ્ય પૂર્વના અન્ય કોઈ માર્ગમાં વિક્ષેપ આવે તો અમેરિકાથી આવતી સપ્લાય ભારત માટે મહત્વપૂર્ણ વિકલ્પ બની શકે છે.
જોકે અમેરિકાથી LPG લાવવામાં લાંબો સમુદ્રી માર્ગ હોવાથી પરિવહન ખર્ચ પણ મહત્વનો મુદ્દો છે. આ કારણસર ઈન્ડિયન ઓઈલ હવે LPGના પરિવહન માટે મોટા ગેસ કેરિયર્સમાં હિસ્સો ખરીદવાની દિશામાં પણ આગળ વધી રહ્યું છે. Reutersના અહેવાલ મુજબ IOC 80,000થી 93,500 ઘનમીટર ક્ષમતાવાળા Very Large Gas Carriersમાં 50 ટકા હિસ્સો મેળવવાની શક્યતા તપાસી રહી છે.
ભારત-અમેરિકા વેપાર સંબંધોમાં પણ મહત્વ
અમેરિકાથી ઊર્જા ખરીદી વધારવાનો નિર્ણય માત્ર LPG પુરવઠા સુધી મર્યાદિત નથી. ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે વેપાર કરારને લઈને પણ ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે. અમેરિકાથી ઊર્જા અને અન્ય ઉત્પાદનોની ખરીદી વધારવાથી બંને દેશો વચ્ચેના વેપાર સંતુલનમાં પણ અસર પડી શકે છે.
Reutersના અહેવાલ મુજબ ભારતે આગામી સમયમાં અમેરિકાથી ઊર્જાની ખરીદીમાં આશરે 10 અબજ ડોલરનો વધારો કરીને 25 અબજ ડોલર સુધી પહોંચાડવાની પ્રતિબદ્ધતા વ્યક્ત કરી છે. બંને દેશોએ 2030 સુધી દ્વિપક્ષીય વેપારને 500 અબજ ડોલર સુધી લઈ જવાનો લક્ષ્યાંક પણ નક્કી કર્યો છે.
સામાન્ય ગ્રાહકો માટે શું અર્થ?
અમેરિકાથી LPGની આયાત વધારવાનો સીધો અર્થ એ નથી કે ઘરેલુ LPG સિલિન્ડરના ભાવ તરત ઘટશે. આ નિર્ણયનો મુખ્ય હેતુ સપ્લાય સુરક્ષા અને આયાતના સ્ત્રોતોમાં વિવિધતા લાવવાનો છે.
જો ભારત 2027માં LPG આયાતનો 25 ટકા સુધીનો હિસ્સો અમેરિકા પાસેથી મેળવવામાં સફળ થાય છે, તો દેશની મધ્ય પૂર્વ પરની નિર્ભરતા ઘટશે. સાથે જ કોઈ એક પ્રદેશમાં સંકટ સર્જાય ત્યારે વિકલ્પરૂપે અન્ય સપ્લાય ઉપલબ્ધ રહેશે.
LPG સપ્લાયને લઈને ભારતની લાંબા ગાળાની તૈયારી
હોર્મુઝ સંકટે ભારત સામે ઊર્જા સુરક્ષાનો મહત્વપૂર્ણ પડકાર ઉભો કર્યો હતો. હવે સરકાર સ્થાનિક ઉત્પાદન વધારવા ઉપરાંત અમેરિકા પાસેથી લાંબા ગાળાના કરાર, નવા સપ્લાય સ્ત્રોતો અને પરિવહન ક્ષમતા વધારવા પર ભાર મૂકી રહી છે.
આ સમગ્ર વ્યૂહરચનાનો હેતુ એ છે કે ભવિષ્યમાં પશ્ચિમ એશિયામાં કોઈ મોટું સંકટ સર્જાય અથવા મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી માર્ગમાં અવરોધ આવે તો ભારતીય પરિવારો માટે રસોઈ ગેસનો પુરવઠો ખોરવાય નહીં. 2027 માટે અમેરિકાથી 25 ટકા સુધી LPG ખરીદવાની યોજના આ દિશામાં ભારતનું એક મોટું વ્યૂહાત્મક પગલું બની શકે છે.
- Follow us on WHATSAPP :- https://whatsapp.com/channel/0029Va4r…
- WEBSITE : https://bindia.co/
- INSTAGRAM : https:// bindia.in
- FACEBOOK : https://www.facebook.com/buletinindialive
- X : https://x.com/bindia276
