અમેરિકા સાથેની ડીલના સમર્થનમાં ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ પેઝેશ્કિયાન, કહ્યું- યુદ્ધમાંથી બહાર નીકળવાનો આ જ શ્રેષ્ઠ રસ્તો

ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે ચાલી રહેલા લાંબા સમયથી તણાવ વચ્ચે ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાને અમેરિકાની સાથે થયેલા મેમોરેન્ડમ ઓફ અન્ડરસ્ટેન્ડિંગ (MoU)નું ખુલ્લેઆમ સમર્થન કર્યું છે. પેઝેશ્કિયાને આ કરારને ઈરાનને લાંબા સમયથી ચાલી રહેલી ‘ન યુદ્ધ, ન શાંતિ’ જેવી સ્થિતિમાંથી બહાર કાઢવાનો શ્રેષ્ઠ રસ્તો ગણાવ્યો છે. તેમણે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે આ કરારમાં ઈરાનના આત્મસમર્પણની કોઈ જોગવાઈ નથી અને દેશ પોતાના સર્વોચ્ચ નેતૃત્વ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવેલી નીતિઓ અનુસાર જ આગળ વધશે.

પેઝેશ્કિયાનનું આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે જૂનમાં થયેલા સમજૂતી કરાર માટે નક્કી કરવામાં આવેલી 60 દિવસની સમયમર્યાદા પૂરી થઈ ગઈ છે. આ કરારનો મુખ્ય હેતુ યુદ્ધવિરામ જાળવવો, ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગે અંતિમ સમજૂતી તરફ આગળ વધવું અને વ્યૂહાત્મક હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં વેપારી જહાજોની અવરજવર સામાન્ય બનાવવાનો હતો. જોકે, સમયમર્યાદા પૂરી થયા બાદ પણ બંને દેશો વચ્ચેના અનેક મહત્વના મુદ્દાઓ પર સહમતી બની શકી નથી.

‘ડીલમાં આત્મસમર્પણની એક પણ જોગવાઈ નથી’

ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિએ દેશની અંદર કરારને લઈને થઈ રહેલી ટીકા વચ્ચે કહ્યું છે કે MoUમાં આત્મસમર્પણ કે ઈરાનની નબળાઈ દર્શાવતી કોઈ જોગવાઈ નથી. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, કરારને દેશના હિત, સમજદારી અને ગૌરવને ધ્યાનમાં રાખીને શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે.

પેઝેશ્કિયાને એ પણ ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે ઈરાન પોતાના સર્વોચ્ચ નેતૃત્વની નીતિઓથી અલગ થઈને કોઈ નિર્ણય નહીં લે. તેમનું નિવેદન એવા સમયે મહત્વનું બન્યું છે જ્યારે ઈરાનની અંદર કેટલાક કટ્ટરપંથી રાજકીય જૂથો અમેરિકા સાથેની વાટાઘાટો સામે વાંધો ઉઠાવી રહ્યા છે.

આર્થિક સંકટથી ઈરાન પર વધતું દબાણ

અમેરિકા અને ઈઝરાયલ સાથેના સંઘર્ષ, આર્થિક પ્રતિબંધો અને નૌકાદળની નાકાબંધીને કારણે ઈરાનની અર્થવ્યવસ્થા પર ભારે દબાણ આવ્યું છે. લાંબા સમયથી ચાલતા સંઘર્ષને કારણે વિદેશી રોકાણ અને વેપાર પર પણ અસર પડી છે. ઈરાનના અધિકારીઓનું કહેવું છે કે દેશને આર્થિક સ્થિરતા માટે પ્રતિબંધોમાં રાહત અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર માટે વધુ અનુકૂળ વાતાવરણની જરૂર છે.

જૂનમાં થયેલા MoUમાં પણ આર્થિક રાહત માટે મહત્વપૂર્ણ જોગવાઈઓ કરવામાં આવી હતી. કરારના લખાણ અનુસાર, અંતિમ સમજૂતી થાય તો ઈરાનના પુનર્નિર્માણ અને આર્થિક વિકાસ માટે ઓછામાં ઓછા 300 અબજ ડોલરની યોજના બનાવવાની વાત હતી. સાથે જ અમેરિકી પ્રતિબંધોને સમાપ્ત કરવાની પ્રક્રિયા અંગે પણ અંતિમ કરારમાં વ્યવસ્થા કરવાની જોગવાઈ હતી.

હોર્મુઝની સામુદ્રધુની સૌથી મોટો મુદ્દો

અમેરિકા-ઈરાન વાટાઘાટોમાં હોર્મુઝની સામુદ્રધુની સૌથી મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓમાંથી એક બની છે. વૈશ્વિક ઊર્જા વેપાર માટે આ માર્ગ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. MoU મુજબ ઈરાને વેપારી જહાજોને સુરક્ષિત પસાર થવા માટે વ્યવસ્થા કરવાની હતી, જ્યારે અમેરિકા દ્વારા ઈરાન સામેની નૌકાદળની નાકાબંધી હટાવવાની જોગવાઈ હતી.

પરંતુ બંને પક્ષો વચ્ચે કરારની શરતોના અમલ અને સામુદ્રધુની ખોલવા અંગે મતભેદ યથાવત્ છે. તાજેતરના અહેવાલો અનુસાર ઈરાન હોર્મુઝ ખોલવા માટે પોતાની શરતો સ્વીકારવાની માંગ કરી રહ્યું છે, જ્યારે અમેરિકા પણ પોતાની માગણીઓ પર અડગ છે.

ઈરાનના સુરક્ષા અધિકારીનું કડક વલણ

એક તરફ પેઝેશ્કિયાન રાજદ્વારી ઉકેલ તરફ આગળ વધવાની વાત કરી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ ઈરાનના સુરક્ષા તંત્ર તરફથી કડક સંદેશાઓ પણ આપવામાં આવી રહ્યા છે. ઈરાનના અધિકારીઓએ પાડોશી દેશોને અમેરિકી પ્રતિબંધોનું સમર્થન ન કરવાની ચેતવણી આપી છે. જો કોઈ દેશ ઈરાન સામેના અમેરિકી દબાણમાં સહયોગ કરશે તો તેનો જવાબ આપવામાં આવી શકે તેવી ચેતવણી પણ સામે આવી છે.

આ વિરોધાભાસી સંદેશાઓ દર્શાવે છે કે ઈરાનની અંદર પણ રાજદ્વારી ઉકેલ અને કડક સુરક્ષા નીતિ વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો પ્રયાસ ચાલી રહ્યો છે.

60 દિવસની સમયમર્યાદા પૂરી, હવે આગળ શું?

જૂનમાં થયેલા કરારમાં અમેરિકા અને ઈરાને અંતિમ સમજૂતી માટે મહત્તમ 60 દિવસનો સમય નક્કી કર્યો હતો. આ સમયગાળો હવે પૂરો થઈ ગયો છે, પરંતુ પરમાણુ કાર્યક્રમ, પ્રતિબંધોમાં રાહત, હોર્મુઝની સામુદ્રધુની અને નૌકાદળની નાકાબંધી જેવા મુદ્દાઓ પર અંતિમ સમજૂતી થઈ શકી નથી.

હવે પેઝેશ્કિયાનનું નવું નિવેદન ફરીથી વાતચીતના દરવાજા ખોલવાનો સંકેત આપી રહ્યું છે. તેમનું માનવું છે કે ઈરાન માટે સતત યુદ્ધ અથવા અસ્થિર ‘ન યુદ્ધ, ન શાંતિ’ની સ્થિતિ કરતાં રાજદ્વારી માર્ગ વધુ યોગ્ય છે. જોકે, અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વિશ્વાસનો અભાવ અને હોર્મુઝ સહિતના મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ હજુ પણ ઉકેલાયા નથી.

આથી આગામી દિવસોમાં બંને દેશો ફરીથી સીધી કે મધ્યસ્થી મારફતે વાટાઘાટો શરૂ કરે છે કે નહીં તેના પર સમગ્ર મધ્યપૂર્વની સુરક્ષા અને વૈશ્વિક ઊર્જા બજારની નજર રહેશે.

 

• us on WHATSAPP :- https://whatsapp.com/channel/0029Va4r…
• WEBSITE : https://bindia.co/
• INSTAFollow GRAM : https:// bindia.in
• FACEBOOK : https://www.facebook.com/buletinindialive 
• X : https://x.com/bindia276