અમરેલીમાં મૃતદેહ 12 દિવસ કોલ્ડ સ્ટોરેજમાં રાખવાના કેસમાં NHRC એક્શનમાં

પંકજ મકવાણા : અમરેલીની શાંતાબા સિવિલ હોસ્પિટલમાં ભનીબેન હરેશભાઈના મૃત્યુ બાદ મૃતદેહને 12 દિવસથી વધુ સમય સુધી કોલ્ડ સ્ટોરેજમાં રાખવાના મામલે હવે રાષ્ટ્રીય માનવ અધિકાર આયોગ (NHRC) સક્રિય બન્યું છે. આયોગે સમગ્ર ઘટનાને ગંભીરતાથી લેતા ગુજરાત સરકાર પાસેથી એક્શન ટેકન રિપોર્ટ (ATR) માંગ્યો છે.

અમરેલીની શાંતાબા સિવિલ હોસ્પિટલમાં સર્જરી દરમિયાન ભનીબેન હરેશભાઈનું મૃત્યુ થયું હતું. ત્યારબાદ તેમના મૃતદેહને પોસ્ટમોર્ટમ માટે ભાવનગર સિવિલ હોસ્પિટલમાં મોકલવામાં આવ્યો હતો. પરંતુ ફરિયાદ અનુસાર, કોઈ યોગ્ય કારણ વિના મૃતદેહને લાંબા સમય સુધી કોલ્ડ સ્ટોરેજમાં રાખવામાં આવ્યો હતો. જેના કારણે પરિવારજનો અંતિમ સંસ્કાર સમયસર કરી શક્યા નહોતા અને તેમને ભારે માનસિક પીડાનો સામનો કરવો પડ્યો હતો.

શું છે સમગ્ર મામલો?

અમરેલીની શાંતાબા સિવિલ હોસ્પિટલમાં ભનીબેન હરેશભાઈની સર્જરી દરમિયાન મોત થયું હતું. મૃત્યુ બાદ નિયમ મુજબ પોસ્ટમોર્ટમ માટે મૃતદેહને ભાવનગર સિવિલ હોસ્પિટલ ખાતે મોકલવામાં આવ્યો હતો. પરંતુ પરિવાર દ્વારા કરવામાં આવેલી ફરિયાદમાં જણાવાયું છે કે મૃતદેહને 12 દિવસથી વધુ સમય સુધી કોલ્ડ સ્ટોરેજમાં રાખવામાં આવ્યો હતો. આ દરમિયાન પરિવારજનોને અંતિમવિધિ માટે રાહ જોવી પડી હતી. પરિવાર માટે આ સમયગાળો અત્યંત મુશ્કેલીભર્યો રહ્યો હતો. મૃતદેહ સાથે યોગ્ય અને ગૌરવપૂર્ણ વ્યવહાર ન થયો હોવાનો આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો છે.

માનવ અધિકાર કાર્યકરની ફરિયાદ

આ સમગ્ર મામલે માનવ અધિકાર કાર્યકર કાંતિભાઈ પરમારે રાષ્ટ્રીય માનવ અધિકાર આયોગ સમક્ષ સત્તાવાર ફરિયાદ નોંધાવી હતી. ફરિયાદમાં જણાવાયું હતું કે મૃત વ્યક્તિ અને તેમના પરિવારને ગૌરવપૂર્ણ વ્યવહાર મળવો જોઈએ. મૃતદેહને લાંબા સમય સુધી રાખવાની ઘટનાને માનવ અધિકારોના ગંભીર પ્રશ્ન તરીકે રજૂ કરવામાં આવી હતી. ફરિયાદમાં પરિવારને થયેલી માનસિક યાતના અને વહીવટી બેદરકારી અંગે પણ ધ્યાન દોરવામાં આવ્યું હતું.

NHRCએ ગુજરાત સરકાર પાસે માંગ્યો જવાબ

ફરિયાદની પ્રાથમિક નોંધ લીધા બાદ રાષ્ટ્રીય માનવ અધિકાર આયોગે ગુજરાત સરકારના આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ વિભાગના મુખ્ય સચિવને નોટિસ પાઠવી છે. આયોગે સમગ્ર મામલે ચાર અઠવાડિયામાં એક્શન ટેકન રિપોર્ટ (ATR) રજૂ કરવા જણાવ્યું છે. રિપોર્ટમાં રાજ્ય સરકારે અત્યાર સુધી શું કાર્યવાહી કરી છે, જવાબદાર અધિકારીઓ સામે કોઈ પગલાં લેવામાં આવ્યા છે કે નહીં અને ભવિષ્યમાં આવી ઘટનાઓ અટકાવવા શું વ્યવસ્થા કરવામાં આવશે તેની માહિતી આપવાની રહેશે.

બંધારણની કલમ-21નો મુદ્દો

રાષ્ટ્રીય માનવ અધિકાર આયોગે પોતાના આદેશમાં ફરિયાદમાં ઉઠાવવામાં આવેલા મુદ્દાને ગંભીર ગણાવ્યો છે. ફરિયાદમાં ભારતના બંધારણની કલમ-21 હેઠળના ગૌરવપૂર્ણ જીવન અને ગૌરવપૂર્ણ મૃત્યુના અધિકારના સંભવિત ભંગનો મુદ્દો રજૂ કરવામાં આવ્યો છે. માનવ અધિકાર નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, મૃત્યુ બાદ પણ વ્યક્તિ સાથે ગૌરવપૂર્ણ વ્યવહાર થવો જોઈએ અને પરિવારજનોને અંતિમવિધિ માટે યોગ્ય તક મળવી જરૂરી છે.

અરજદારનું નિવેદન

માનવ અધિકાર કાર્યકર કાંતિભાઈ પરમારે જણાવ્યું કે મૃત વ્યક્તિ અને પરિવાર સાથે ગૌરવપૂર્ણ વર્તન કરવું માનવ અધિકારનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. તેમણે આક્ષેપ કર્યો કે મૃતદેહને દિવસો સુધી કોલ્ડ સ્ટોરેજમાં રાખવાની ઘટના માત્ર વહીવટી બેદરકારી નથી પરંતુ પરિવારના બંધારણીય અધિકારો સાથે જોડાયેલો ગંભીર મુદ્દો છે. તેમણે આશા વ્યક્ત કરી કે NHRCની કાર્યવાહીથી જવાબદારી નક્કી થશે અને ભવિષ્યમાં આવી ઘટનાઓનું પુનરાવર્તન અટકાવવા માટે યોગ્ય પગલાં લેવામાં આવશે.

પરિવારને ન્યાયની આશા

NHRCની આ કાર્યવાહી ભનીબેન હરેશભાઈના પરિવાર માટે ન્યાય મેળવવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવી રહી છે. હવે તમામની નજર ગુજરાત સરકાર દ્વારા રજૂ કરવામાં આવનારા ATR પર છે. સરકારના અહેવાલ બાદ જ સ્પષ્ટ થશે કે આ મામલે કયા અધિકારીઓની જવાબદારી નક્કી થાય છે અને આગળ શું કાર્યવાહી કરવામાં આવે છે. અમરેલીના ભનીબેન હરેશભાઈ મૃત્યુ કેસમાં મૃતદેહને 12 દિવસથી વધુ સમય કોલ્ડ સ્ટોરેજમાં રાખવાના આક્ષેપ બાદ રાષ્ટ્રીય માનવ અધિકાર આયોગે ગુજરાત સરકાર પાસે જવાબ માંગ્યો છે. આ ઘટનાએ આરોગ્ય વ્યવસ્થા, વહીવટી જવાબદારી અને મૃતકો સાથે ગૌરવપૂર્ણ વ્યવહાર જેવા મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓને ફરી ચર્ચામાં લાવ્યા છે. હવે સરકારના ATR અને આગામી કાર્યવાહી પર સૌની નજર રહેશે.

આરોગ્ય તંત્ર સામે સવાલો

આ ઘટનાએ હોસ્પિટલોમાં મૃતદેહ વ્યવસ્થાપન, પોસ્ટમોર્ટમ પ્રક્રિયા અને વહીવટી સંકલન અંગે સવાલો ઉભા કર્યા છે. મૃતદેહને યોગ્ય સમયે પરિવારને સોંપવાની પ્રક્રિયા વધુ પારદર્શક અને ઝડપી બને તે જરૂરી છે. ખાસ કરીને આવા સંવેદનશીલ મામલામાં પરિવારજનો સાથે માનવતાપૂર્ણ વ્યવહાર કરવાની જરૂર રહે છે.

હવે આગળ શું?

હાલમાં સૌની નજર ગુજરાત સરકાર દ્વારા રજૂ કરવામાં આવનારા એક્શન ટેકન રિપોર્ટ પર છે. સરકારના જવાબ બાદ જ સ્પષ્ટ થશે કે તપાસમાં શું બહાર આવે છે અને જવાબદાર લોકો સામે શું કાર્યવાહી કરવામાં આવે છે. NHRCની કાર્યવાહી બાદ આ મામલો વધુ ગંભીર બન્યો છે અને હવે પરિવારને ન્યાય મળવાની આશા વધી છે.