Bindia
બીજાના ડોક્યુમેન્ટ પર SIM લેનારની ખેર નહીં! 3 વર્ષની સજા અને ₹50 લાખ સુધીના દંડની જોગવાઈ
મોબાઇલ SIM કાર્ડ આપણા રોજિંદા જીવનનો મહત્વનો ભાગ બની ગયો છે. ફોન કોલથી લઈને બેન્કિંગ, UPI, OTP, સોશિયલ મીડિયા અને સરકારી સેવાઓ સુધી અનેક કામો મોબાઇલ નંબર સાથે જોડાયેલા છે. આવી સ્થિતિમાં SIM કાર્ડ કોના નામે છે અને તે કયા દસ્તાવેજોના આધારે લેવામાં આવ્યું છે, તે ખૂબ મહત્વનું બની ગયું છે. બીજા વ્યક્તિના દસ્તાવેજોનો ઉપયોગ કરીને છેતરપિંડી, ખોટી ઓળખ અથવા વ્યક્તિની નકલ કરીને SIM મેળવવા સામે કાયદામાં કડક જોગવાઈ છે.ટેલિકોમ્યુનિકેશન્સ એક્ટ, 2023ની કલમ 42(3)(e) મુજબ કોઈ વ્યક્તિ જો fraud, cheating અથવા personation દ્વારા Subscriber Identity Module એટલે કે SIM અથવા અન્ય ટેલિકોમ્યુનિકેશન ઓળખ મેળવશે, તો તેને ત્રણ વર્ષ સુધીની જેલ, ₹50 લાખ સુધીનો દંડ અથવા બંને થઈ શકે છે.
-> બીજાના દસ્તાવેજથી SIM લેવો કેમ ગંભીર છે? : SIM કાર્ડ માત્ર ફોનમાં નેટવર્ક મેળવવાનું સાધન નથી. તે એક ચોક્કસ ગ્રાહકની ઓળખ સાથે જોડાયેલું હોય છે. મોબાઇલ નંબર પર આવતા OTPનો ઉપયોગ બેન્કિંગ, UPI, ઇમેલ, સોશિયલ મીડિયા અને વિવિધ ડિજિટલ સેવાઓમાં થઈ શકે છે.જો કોઈ વ્યક્તિ બીજાના આધાર અથવા અન્ય ઓળખ દસ્તાવેજનો ગેરકાયદેસર ઉપયોગ કરીને SIM મેળવે અને તેનો ઉપયોગ ગુનાહિત પ્રવૃત્તિ માટે કરે, તો તપાસ દરમિયાન તે નંબરના રેકોર્ડના આધારે મૂળ દસ્તાવેજધારકનું નામ પણ સામે આવી શકે છે. આથી પોતાના દસ્તાવેજો કોઈ અજાણ્યા વ્યક્તિને આપવાથી પણ જોખમ ઊભું થઈ શકે છે.
ટેલિકોમ્યુનિકેશન્સ એક્ટ, 2023ની કલમ 42 હેઠળ કેટલાક ટેલિકોમ સંબંધિત ગુનાઓ માટે ફોજદારી સજાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. તેમાં SIM અથવા અન્ય ટેલિકોમ્યુનિકેશન ઓળખ fraud, cheating અથવા personation દ્વારા મેળવવા અંગે પણ સ્પષ્ટ જોગવાઈ છે.આ પ્રકારના ગુનામાં દોષિત ઠરે તો સજા ત્રણ વર્ષ સુધીની કેદ અથવા ₹50 લાખ સુધીનો દંડ અથવા બંને હોઈ શકે છે. એટલે માત્ર ખોટા દસ્તાવેજથી SIM લેવાની બાબતને સામાન્ય નિયમભંગ તરીકે જોવી યોગ્ય નથી; જો તેમાં છેતરપિંડી અથવા વ્યક્તિની નકલ જેવી બાબતો સામેલ હોય તો ગંભીર કાનૂની પરિણામ આવી શકે છે.
-> બીજાના નામે SIM આપનાર અને વાપરનાર માટે પણ સાવચેતી : ઘણા લોકો અન્ય વ્યક્તિના નામે SIM લઈને પોતે તેનો ઉપયોગ કરતા હોય છે. કેટલીક વખત કોઈ વ્યક્તિ પોતાના દસ્તાવેજો પર SIM લઈને તે અન્ય વ્યક્તિને આપી દે છે. પરંતુ આવું કરતાં પહેલાં કાયદાકીય અને સુરક્ષા સંબંધિત જોખમ સમજવું જરૂરી છે.ખાસ કરીને જો SIMનો ઉપયોગ સાયબર ફ્રોડ, ફેક એકાઉન્ટ, ધમકીભર્યા કોલ, OTP આધારિત છેતરપિંડી અથવા અન્ય ગુનામાં થાય તો તપાસ એ નંબરના ગ્રાહક સુધી પહોંચી શકે છે. તેથી પોતાના નામે લીધેલો SIM અન્ય વ્યક્તિને આપવો કે અજાણ્યા વ્યક્તિ માટે પોતાના દસ્તાવેજોનો ઉપયોગ કરવો જોખમી બની શકે છે.
કાયદામાં ‘personation’નો અર્થ સામાન્ય રીતે કોઈ અન્ય વ્યક્તિ હોવાનો ઢોંગ કરીને ઓળખ મેળવવા સાથે જોડાયેલો છે. એટલે જો કોઈ વ્યક્તિ ખોટી ઓળખ, ખોટા દસ્તાવેજો અથવા કોઈ અન્ય વ્યક્તિના ઓળખપત્રનો ઉપયોગ કરીને SIM મેળવવાનો પ્રયાસ કરે છે, તો પરિસ્થિતિ પ્રમાણે આ જોગવાઈ લાગુ થઈ શકે છે.Department of Telecommunications દ્વારા પણ ટેલિકોમ ઓળખ સાથે છેડછાડ અને ખોટી રીતે ટેલિકોમ્યુનિકેશન ઓળખ મેળવવા અંગે અગાઉ ચેતવણીઓ આપવામાં આવી છે. DoTના એક સત્તાવાર એડવાઇઝરીમાં Telecommunications Actની કલમ 42(3)(e) હેઠળ fraud, cheating અથવા impersonationથી SIM અથવા અન્ય telecom identifier મેળવવા સામે સજાની જોગવાઈનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો.
-> SIM લેતી વખતે કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું? : નવો SIM કાર્ડ લેતી વખતે ગ્રાહકે પોતાની જ સાચી ઓળખ અને દસ્તાવેજોનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ. કોઈ દુકાનદાર અથવા એજન્ટ જો અન્ય વ્યક્તિના દસ્તાવેજથી SIM આપવાની ઓફર કરે તો તેનાથી દૂર રહેવું જરૂરી છે.સાથે જ પોતાના આધાર, PAN અથવા અન્ય ઓળખ દસ્તાવેજોની નકલ કોઈ અજાણ્યા વ્યક્તિને આપતા પહેલાં તેનો ઉપયોગ શા માટે થઈ રહ્યો છે તે સમજવું જોઈએ. જો દસ્તાવેજનો ઉપયોગ SIM માટે થવાનો હોય તો ગ્રાહકે પોતાની હાજરીમાં અને અધિકૃત પ્રક્રિયા દ્વારા જ SIM મેળવવો જોઈએ.
જો તમને શંકા હોય કે તમારા દસ્તાવેજોનો ઉપયોગ કરીને કોઈ અન્ય વ્યક્તિએ મોબાઇલ કનેક્શન લીધું છે, તો તેને અવગણવું નહીં. Department of Telecommunications દ્વારા મોબાઇલ કનેક્શન સંબંધિત માહિતી તપાસવા માટે Sanchar Saathi જેવી સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ કરવામાં આવી છે. આ પ્રકારની સરકારી સુવિધાનો ઉપયોગ કરીને પોતાના નામે નોંધાયેલા મોબાઇલ કનેક્શન અંગે માહિતી મેળવી શકાય છે.જો કોઈ અજાણ્યો નંબર તમારા નામે હોવાનું જણાય તો તેની સામે યોગ્ય ફરિયાદ અથવા રિપોર્ટિંગ પ્રક્રિયા અપનાવવી જોઈએ.
-> SIMનો દુરુપયોગ સાયબર ક્રાઇમમાં થઈ શકે : મોબાઇલ નંબર આજના ડિજિટલ યુગમાં ઓળખનું મહત્વનું માધ્યમ બની ગયો છે. સાયબર ગુનેગારો ક્યારેક SIM, બેન્ક એકાઉન્ટ અને અન્ય ડિજિટલ સાધનોનો ઉપયોગ કરીને છેતરપિંડીનું નેટવર્ક ઊભું કરવાનો પ્રયાસ કરે છે.ખોટા નામે SIM મેળવવાથી તપાસ એજન્સીઓ માટે વપરાશકર્તાની સાચી ઓળખ શોધવામાં મુશ્કેલી ઊભી થઈ શકે છે. આ કારણસર ટેલિકોમ ક્ષેત્રમાં ગ્રાહકની સાચી ઓળખ અને નંબરની જવાબદારી ખૂબ મહત્વપૂર્ણ છે.
Department of Telecommunications હાલમાં Telecommunications Act, 2023 હેઠળ નવા નિયમનકારી માળખાને અમલમાં મૂકી રહ્યું છે. 2026માં Telecommunications (User Identification) Rules સહિતના નવા નિયમો અને સંબંધિત સૂચનાઓ DoTના પોર્ટલ પર ઉપલબ્ધ કરવામાં આવી છે. આ સમગ્ર માળખાનો એક મહત્વનો હેતુ ટેલિકોમ સેવાઓમાં ઓળખ, સુરક્ષા અને જવાબદારીને વધુ મજબૂત બનાવવાનો છે.આથી સામાન્ય મોબાઇલ ગ્રાહક માટે સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે SIM હંમેશાં પોતાની સાચી ઓળખ અને અધિકૃત પ્રક્રિયા દ્વારા જ લેવો.
-> ખાસ ધ્યાન રાખો : જો કોઈ વ્યક્તિ તમને કહે કે “તમારા દસ્તાવેજ પર SIM લઈ લો, પછી હું વાપરીશ”, તો સાવચેત રહો. એ જ રીતે કોઈ અજાણી વ્યક્તિ માટે આધાર અથવા અન્ય ઓળખપત્રનો ઉપયોગ કરીને SIM એક્ટિવેટ કરાવવો પણ ટાળવો જોઈએ.કારણ કે નંબર તમારા નામે નોંધાયેલો હશે તો તેની સાથે જોડાયેલી કાનૂની અને તપાસ સંબંધિત જવાબદારી પણ ઊભી થઈ શકે છે.
બીજા વ્યક્તિના દસ્તાવેજોનો ઉપયોગ કરીને SIM મેળવવાની બાબત હવે વધુ ગંભીરતાથી લેવી જરૂરી છે. Telecommunications Act, 2023ની કલમ 42(3)(e) હેઠળ fraud, cheating અથવા personation દ્વારા SIM મેળવવા માટે ત્રણ વર્ષ સુધીની જેલ અથવા ₹50 લાખ સુધીનો દંડ અથવા બંનેની જોગવાઈ છે.તેથી પોતાનો SIM હંમેશાં પોતાના સાચા દસ્તાવેજો અને અધિકૃત KYC પ્રક્રિયા દ્વારા જ લેવો જોઈએ. પોતાના દસ્તાવેજો અન્ય વ્યક્તિને આપતા પહેલાં તેનો ઉપયોગ ક્યાં અને શા માટે થશે તે ચોક્કસ તપાસવું જરૂરી છે. મોબાઇલ નંબર હવે માત્ર વાતચીતનું સાધન નથી, પરંતુ બેન્કિંગ અને ડિજિટલ ઓળખ સાથે જોડાયેલો હોવાથી તેની સુરક્ષા પણ એટલી જ મહત્વપૂર્ણ બની ગઈ છે.
- us on WHATSAPP :- https://whatsapp.com/channel/0029Va4r…
- WEBSITE : https://bindia.co/
- INSTAGRAM : https://www.instagram.com/bindiaa.in
- FACEBOOK : https://www.facebook.com/buletinindialive
- X : https://x.com/bindia276
