Bindia
War 2.0થી દુનિયા ફરી ધ્રૂજી: અમેરિકાનો ઈરાન પર ભીષણ હુમલો, હોર્મુઝમાં વધ્યો ખતરો, રશિયાના વોર મશીનનું ‘સિક્રેટ’ ખુલ્યું, પુતિનને મોદીના શાંતિ સંદેશથી પશ્ચિમની નજર ભારત પર
નવી દિલ્હી/વોશિંગ્ટન: મધ્યપૂર્વમાં ફરી એકવાર Warની જ્વાળાઓ ભભૂકી ઊઠી છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયાંથી ચાલતી તંગદિલીએ હવે વધુ ગંભીર સ્વરૂપ ધારણ કર્યું છે. અમેરિકાએ ઈરાનના રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ સાથે જોડાયેલા સૈન્ય ઠેકાણાં, રડાર, એર-ડિફેન્સ સિસ્ટમ, સમુદ્રી સંપત્તિ અને માઈન બિછાવવાની ક્ષમતા સામે નવા હુમલા કર્યા છે. તેના જવાબમાં ઈરાને અમેરિકા અને તેના સહયોગી દેશોના લશ્કરી ઠેકાણાઓ પર મિસાઈલ અને ડ્રોન હુમલા કર્યા છે.
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમનું સૌથી મોટું કેન્દ્ર બની ગયું છે હોર્મુઝનું સામુદ્રધુની. વિશ્વના ઊર્જા બજાર માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ આ માર્ગ પર જહાજોની અવરજવર ખોરવાતા ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ, વૈશ્વિક વેપાર અને ભારત સહિત અનેક દેશોની અર્થવ્યવસ્થા પર અસર થવાની ચિંતા વધી છે.
-> હોર્મુઝમાં ‘બે ફાડિયા’ જેવી સ્થિતિ : હોર્મુઝનું સામુદ્રધુની પર્શિયન ગલ્ફને ઓમાનની ખાડી અને અરબી સમુદ્ર સાથે જોડે છે. વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઈલ અને LNG પરિવહન માટે આ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માર્ગ છે. તાજેતરના અહેવાલ મુજબ સોમવારે આ માર્ગ પરથી આશરે 1.7 કરોડ બેરલ ક્રૂડ ઓઈલ પસાર થયું હતું, પરંતુ સુરક્ષા જોખમને કારણે કોમર્શિયલ શિપિંગ હજુ પણ ભારે દબાણ હેઠળ છે.
અમેરિકા હોર્મુઝમાં જહાજોની અવરજવર સુરક્ષિત કરવાનો દાવો કરી રહ્યું છે, જ્યારે ઈરાન પોતાની ભૌગોલિક અને સૈન્ય સ્થિતિનો ઉપયોગ કરીને આ માર્ગ પર દબાણ જાળવી રહ્યું છે. તાજેતરમાં બે ટેન્કરોને સમુદ્રી માઈન્સથી નુકસાન પહોંચ્યાના અહેવાલોએ ચિંતા વધારે ઊંડી કરી છે.આ કારણે હોર્મુઝ હવે માત્ર એક સમુદ્રી માર્ગ નથી રહ્યો, પરંતુ મધ્યપૂર્વની સૈન્ય શક્તિ અને વૈશ્વિક ઊર્જા સુરક્ષાની કસોટીનું કેન્દ્ર બની ગયો છે.
-> War અમેરિકાનો વધુ આક્રમક વલણ : અમેરિકન સેનાએ તાજેતરની કાર્યવાહીમાં ઈરાનના IRGC સાથે સંકળાયેલા અનેક વ્યૂહાત્મક લક્ષ્યોને નિશાન બનાવ્યા હોવાનું જણાવ્યું છે. તેમાં એર-ડિફેન્સ, રડાર, કમ્યુનિકેશન ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, સમુદ્રી ક્ષમતાઓ અને માઈન-લેઈંગ સિસ્ટમનો સમાવેશ થાય છે.અમેરિકાનું કહેવું છે કે આ કાર્યવાહીનો હેતુ ઈરાનને હોર્મુઝમાં કોમર્શિયલ શિપિંગ સામે ખતરો ઊભો કરતા અટકાવવાનો છે. બીજી તરફ ઈરાન આ હુમલાઓને આક્રમણ ગણાવી રહ્યું છે અને જવાબી કાર્યવાહી કરવાની ચેતવણી આપી રહ્યું છે.
તાજેતરના સંઘર્ષમાં ઈરાને બહેરીન, જોર્ડન, કુવૈત અને ઈરાકમાં આવેલા અમેરિકન અથવા સહયોગી ઠેકાણાઓ તરફ મિસાઈલ અને ડ્રોન છોડ્યા હોવાના અહેવાલો છે.આ રીતે એક હુમલો બીજા હુમલાને જન્મ આપી રહ્યો છે અને વિશ્વને ફરી એક મોટા પ્રાદેશિક Warની ચિંતા સતાવી રહી છે.
-> રશિયાના ‘War મશીન’નું મોટું રહસ્ય? : આ દરમિયાન રશિયા અને ઈરાન વચ્ચેની સૈન્ય ટેકનોલોજી ભાગીદારી અંગે પણ મોટો ખુલાસો થયો છે. Financial Timesની તપાસ અનુસાર રશિયાએ ઈરાનને હાઈ-સ્પીડ સુપરસોનિક ક્રૂઝ મિસાઈલ ટેકનોલોજી વિકસાવવામાં ગુપ્ત રીતે મદદ કરી હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. અહેવાલમાં આ કાર્યક્રમને કોડનેમ C430L સાથે જોડવામાં આવ્યો છે.આ ટેકનોલોજીમાં રેમજેટ પ્રોપલ્શન જેવી ક્ષમતાઓનો સમાવેશ થતો હોવાનો દાવો છે, જે મિસાઈલને અત્યંત ઝડપે ઉડવામાં મદદ કરી શકે છે.
જો આ ટેકનોલોજી સંપૂર્ણપણે વિકસિત અને કાર્યરત બને તો પર્શિયન ગલ્ફમાં અમેરિકન નૌકાદળ માટે પડકાર વધી શકે છે.જોકે એક મહત્વની બાબત એ છે કે ઉપલબ્ધ અહેવાલ મુજબ આ ટેકનોલોજી હજુ સુધી સંપૂર્ણપણે ઓપરેશનલ સુપરસોનિક મિસાઈલ તરીકે તૈનાત થઈ હોવાનું સાબિત થયું નથી. એટલે આ ખુલાસાને રશિયા-ઈરાન સૈન્ય સહયોગ અંગેના ગંભીર દાવા તરીકે જોવો જોઈએ, અંતિમ સૈન્ય ક્ષમતા તરીકે નહીં.
મધ્યપૂર્વનું War ભારત માટે સીધો સૈન્ય ખતરો કરતાં વધુ મોટો આર્થિક પડકાર બની શકે છે. ભારત પોતાની ઊર્જાની જરૂરિયાત માટે મોટા પ્રમાણમાં ક્રૂડ ઓઈલ આયાત કરે છે. હોર્મુઝમાં લાંબા સમય સુધી અસ્થિરતા રહે તો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડના ભાવ વધવાની શક્યતા રહે છે.2 સપ્ટેમ્બરના ટ્રેડિંગ દરમિયાન બ્રેન્ટ ક્રૂડ એક તબક્કે આશરે $97 પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચ્યું હતું, જોકે બાદમાં ભાવ ઘટીને લગભગ $94.22 આસપાસ આવ્યો. વિશ્લેષકોએ ચેતવણી આપી છે કે સંઘર્ષ વધુ ગંભીર બને અને હોર્મુઝમાંથી તેલનો પ્રવાહ લાંબા સમય સુધી ખોરવાય તો ક્રૂડ $100 પ્રતિ બેરલથી ઉપર જઈ શકે છે.આનો સીધો પ્રભાવ પેટ્રોલ-ડીઝલ, પરિવહન ખર્ચ, મોંઘવારી અને ઉદ્યોગોના ખર્ચ પર પડી શકે છે.
-> પુતિનને મોદીના સંદેશથી પશ્ચિમની નજર ભારત પર : આ સમગ્ર સંકટ વચ્ચે ભારતની રાજદ્વારી ભૂમિકા પણ મહત્વપૂર્ણ બની છે. શાંઘાઈ કોઓપરેશન ઓર્ગેનાઈઝેશનના તાજેતરના શિખર સંમેલનમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ રશિયન રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન સાથે મુલાકાત કરી હતી.મોદીએWarમાનવ વિકાસને પાછળ ધકેલે છે અને શાંતિ તથા સમાધાન તરફ આગળ વધવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.આ સંદેશ ખાસ મહત્વનો છે કારણ કે ભારતના રશિયા સાથે લાંબા સમયથી વ્યૂહાત્મક સંબંધો છે, જ્યારે પશ્ચિમ દેશો પણ ભારતને વૈશ્વિક કૂટનીતિમાં મહત્વપૂર્ણ ભાગીદાર તરીકે જુએ છે.
ભારત એક તરફ રશિયા સાથે પોતાના ઐતિહાસિક સંબંધો જાળવી રહ્યું છે, તો બીજી તરફ અમેરિકા અને યુરોપ સાથેના આર્થિક તથા વ્યૂહાત્મક સંબંધો પણ મહત્વપૂર્ણ છે. તેથી નવી દિલ્હી માટે સંતુલિત વિદેશ નીતિ જાળવવી અત્યંત જરૂરી બની છે.SCO બેઠકમાં મોદી, પુતિન, ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ અને ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયન જેવા નેતાઓની હાજરીએ વૈશ્વિક રાજકારણનું ધ્યાન ખેંચ્યું હતું. જોકે આ દેશોની એકસાથે હાજરીનો અર્થ કોઈ સત્તાવાર સૈન્ય ગઠબંધન થયો છે એવો નથી.પરંતુ આ બેઠક એ દર્શાવે છે કે વિશ્વ હવે એકધ્રુવીય વ્યવસ્થાથી આગળ વધીને અનેક શક્તિ કેન્દ્રોમાં વહેંચાઈ રહ્યું છે.
-> શું આ ‘વર્લ્ડ વોર 2.0’ તરફ ઈશારો છે? : હાલની સ્થિતિ ગંભીર છે, પરંતુ તેને સીધી રીતે ત્રીજા વિશ્વWarની શરૂઆત કહેવું વહેલું રહેશે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે હુમલા-જવાબી હુમલાનો ચક્ર ચાલી રહ્યો છે, પરંતુ સાથે જ રાજદ્વારી પ્રયાસોની શક્યતાઓ સંપૂર્ણપણે સમાપ્ત થઈ નથી.સૌથી મોટો જોખમ એ છે કે કોઈ એક હુમલો ભૂલથી અથવા અણધાર્યા પરિણામે મોટા પ્રાદેશિક યુદ્ધમાં પરિવર્તિત થઈ જાય. ખાસ કરીને હોર્મુઝમાં કોઈ મોટા ટેન્કર, અમેરિકન યુદ્ધજહાજ અથવા અન્ય દેશના જહાજને ગંભીર નુકસાન થાય તો પરિસ્થિતિ ઝડપથી કાબૂ બહાર જઈ શકે છે.
અમેરિકા-ઈરાન સંઘર્ષે ફરી એકવાર સાબિત કર્યું છે કે મધ્યપૂર્વમાં થતો War માત્ર બે દેશો વચ્ચેનો મુદ્દો નથી. હોર્મુઝનું સામુદ્રધુની, ક્રૂડ ઓઈલ, વૈશ્વિક શિપિંગ, રશિયા-ઈરાન સૈન્ય સહયોગ અને ભારતની રાજદ્વારી નીતિ—આ બધું હવે એકબીજા સાથે જોડાઈ ગયું છે.
રશિયા તરફથી ઈરાનને અદ્યતન મિસાઈલ ટેકનોલોજીમાં મદદના અહેવાલો અને હોર્મુઝમાં અમેરિકન-ઈરાની અથડામણ પરિસ્થિતિને વધુ જટિલ બનાવી રહ્યા છે. બીજી તરફ મોદીએ પુતિન સમક્ષ શાંતિ અને War સમાપ્ત કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે.આગામી દિવસોમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્ન એ રહેશે કે હોર્મુઝ ફરી સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત બને છે કે નહીં અને અમેરિકા-ઈરાન ફરી વાટાઘાટોના ટેબલ પર આવે છે કે નહીં. જો સંઘર્ષ લાંબો ચાલ્યો તો તેની અસર માત્ર મધ્યપૂર્વ સુધી નહીં, પરંતુ ભારત સહિત સમગ્ર વિશ્વની અર્થવ્યવસ્થા અને ઊર્જા બજાર પર જોવા મળી શકે છે.
- us on WHATSAPP :- https://whatsapp.com/channel/0029Va4r…
- WEBSITE : https://bindia.co/
- INSTAFollow GRAM : https:// bindia.in
- FACEBOOK : https://www.facebook.com/buletinindialive
- X : https://x.com/bindia276
