સીમાંકન બિલ 2.0 લાવવાની તૈયારીમાં કેન્દ્ર સરકાર, વિપક્ષી પક્ષો સાથે વધારી સંપર્ક સાધના

લોકસભામાં મહિલા અનામત અને સીમાંકન સંબંધિત પ્રસ્તાવને પૂરતું સમર્થન ન મળ્યા બાદ કેન્દ્ર સરકાર ફરી એકવાર સીમાંકન બિલ લાવવાની તૈયારીમાં હોવાનું સામે આવ્યું છે. સંસદના આગામી ચોમાસુ સત્ર પહેલાં સરકાર પ્રાદેશિક અને વિપક્ષી પક્ષો સાથે સહમતિ સાધવા માટે સક્રિય બની છે. મીડિયા અહેવાલો મુજબ, કેન્દ્ર સરકારે ખાસ કરીને DMK અને તૃણમૂલ કોંગ્રેસ (TMC) જેવા મહત્વના વિરોધ પક્ષો સાથે ચર્ચા શરૂ કરી છે, જેથી સીમાંકન મુદ્દે વ્યાપક રાજકીય સમર્થન મેળવી શકાય.

TMC અને DMK પર સરકારની નજર
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, તૃણમૂલ કોંગ્રેસના કેટલાક સાંસદોએ સરકારના અભિગમ પ્રત્યે હકારાત્મક વલણ દર્શાવ્યું છે અને તેઓ સીમાંકન સંબંધિત મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરવા તૈયાર હોવાનું માનવામાં આવે છે. બીજી તરફ, DMK, જેણે અગાઉ સીમાંકન પ્રક્રિયા અંગે ગંભીર ચિંતાઓ વ્યક્ત કરી હતી, તે હવે થોડું નરમ વલણ અપનાવી રહી હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. પક્ષ સરકારના સંભવિત સુધારેલા ડ્રાફ્ટની રાહ જોઈ રહ્યો છે.

અગાઉ કેમ અટકી ગયું હતું બિલ?
આશરે એક મહિના પહેલાં લોકસભામાં એક મહત્વપૂર્ણ બિલ રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં નવી વસતી ગણતરીની રાહ જોયા વગર મહિલા અનામત અને સીમાંકન પ્રક્રિયાને અમલમાં લાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો. જોકે, બિલને જરૂરી બંધારણીય બહુમતી મળી શકી નહોતી. મતદાન દરમિયાન કુલ 528 સભ્યોએ મતદાન કર્યું હતું, જેમાંથી 298 સભ્યોએ બિલના સમર્થનમાં મત આપ્યો હતો, જ્યારે 230 સભ્યોએ વિરોધ કર્યો હતો. બિલ પસાર કરવા માટે જરૂરી બે તૃતિયાંશ બહુમતી એટલે કે 352 મત મળ્યા ન હતા. બિલ નિષ્ફળ ગયા બાદ કેન્દ્રીય સંસદીય કાર્ય મંત્રી કિરણ રિજિજુએ લોકસભા અધ્યક્ષ ઓમ બિરલાને ‘સીમાંકન બિલ 2026’ અને ‘કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ કાયદા (સુધારા) બિલ 2026’ સાથે આગળ ન વધવા માટે વિનંતી કરી હતી.

સરકારનું શું હતું લક્ષ્ય?
કેન્દ્ર સરકારે 16થી 18 એપ્રિલ દરમિયાન સંસદનું વિશેષ સત્ર બોલાવી ‘નારી શક્તિ વંદન અધિનિયમ’માં સુધારા લાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. સરકારના પ્રસ્તાવ મુજબ લોકસભા અને રાજ્ય વિધાનસભાઓમાં મહિલાઓને 33 ટકા અનામત આપવાની જોગવાઈ હતી. સાથે જ 2029 સુધીમાં અનામતનો અમલ સુનિશ્ચિત કરવા માટે લોકસભાની કુલ બેઠકો 543થી વધારીને 850 કરવાની યોજના રજૂ કરવામાં આવી હતી.

વિવાદનું મુખ્ય કારણ શું?
વિપક્ષે સરકારના પ્રસ્તાવનો મુખ્ય વિરોધ સીમાંકન પ્રક્રિયાને લઈને કર્યો હતો. પ્રસ્તાવિત વ્યવસ્થા અનુસાર નવી વસતી ગણતરી પૂર્ણ થયા વગર ઉપલબ્ધ છેલ્લી પ્રકાશિત જનગણનાના આંકડાના આધારે સીમાંકન કરવાનો વિચાર હતો. વિપક્ષી પક્ષોનું માનવું હતું કે તાજેતરની વસતીના આંકડાઓ વિના કરવામાં આવતું સીમાંકન વિવિધ રાજ્યોના રાજકીય પ્રતિનિધિત્વ પર અસર કરી શકે છે. આ મુદ્દે વ્યાપક ચર્ચા અને સહમતિ વિના આગળ વધવું યોગ્ય નહીં હોવાનું તેમણે જણાવ્યું હતું. હવે સરકાર સુધારેલા અભિગમ સાથે ફરી એકવાર સીમાંકન બિલ રજૂ કરવાની તૈયારીમાં છે. આગામી ચોમાસુ સત્રમાં આ મુદ્દો ફરી રાજકીય ચર્ચાના કેન્દ્રમાં રહે તેવી શક્યતા છે.