Gujarat UCC Bill President Approval 2026: ગુજરાતમાં UCC બિલને રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરી.. Transparency..

Gujarat UCC બિલને રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરી: લગ્ન, છૂટાછેડા, વારસો અને લિવ-ઇન સંબંધો માટે બદલાશે નિયમો

Gujaratમાં Uniform Civil Code (UCC) Bill 2026ને લઈને મોટી અપડેટ સામે આવી છે. રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુએ Gujaratના UCC બિલને મંજૂરી આપી દીધી છે. રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરી 17 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ આપવામાં આવી હતી અને આ અંગેની માહિતી 1 ઓક્ટોબરના Gujarat સરકારના Extraordinary Gazetteમાં સત્તાવાર રીતે પ્રકાશિત કરવામાં આવી. આ સાથે ગુજરાતમાં UCC લાગુ કરવાની પ્રક્રિયામાં મહત્વપૂર્ણ બંધારણીય તબક્કો પૂર્ણ થયો છે.

Gujarat વિધાનસભાએ આ બિલ 24 માર્ચ 2026ના રોજ લાંબી ચર્ચા બાદ પસાર કર્યું હતું. હવે રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરી મળ્યા બાદ રાજ્ય સરકાર UCCના અમલ માટે જરૂરી નિયમો તૈયાર કરશે અને ત્યારબાદ અલગથી નોટિફિકેશન બહાર પાડીને કાયદો કઈ તારીખથી અમલમાં આવશે તે નક્કી કરશે. એટલે હાલ રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરી મળી ગઈ હોવા છતાં કાયદાની જોગવાઈઓ તરત જ અમલમાં આવી ગઈ છે એવું માનવું યોગ્ય નથી.

-> UCCમાં કયા મુદ્દાઓનો સમાવેશ? :- Gujarat UCCનો મુખ્ય ઉદ્દેશ લગ્ન, છૂટાછેડા, વારસો, દત્તક અને લિવ-ઇન સંબંધો જેવા વ્યક્તિગત નાગરિક મુદ્દાઓ માટે એક સામાન્ય કાનૂની માળખું ઊભું કરવાનો છે. કાયદાની જોગવાઈઓ મુજબ આ નિયમો સામાન્ય રીતે Gujaratના રહેવાસીઓ માટે ધર્મને ધ્યાનમાં લીધા વિના લાગુ થવાના છે. જોકે, કાયદામાં Scheduled Tribes (ST) અને બંધારણના Part XXI હેઠળ જેમના પરંપરાગત અધિકારોનું રક્ષણ કરવામાં આવ્યું છે તેવા કેટલાક સમુદાયો માટે છૂટછાટ રાખવામાં આવી છે.

-> લગ્નનું રજિસ્ટ્રેશન ફરજિયાત :- UCCની મહત્વપૂર્ણ જોગવાઈઓમાં લગ્નના રજિસ્ટ્રેશનનો સમાવેશ થાય છે. કાયદા અનુસાર લગ્નનું રજિસ્ટ્રેશન ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યું છે અને સામાન્ય રીતે લગ્ન બાદ 60 દિવસની અંદર રજિસ્ટ્રેશન કરવાની જોગવાઈ છે. રજિસ્ટ્રેશન ન કરાવવાના કિસ્સામાં દંડની જોગવાઈ પણ રાખવામાં આવી છે. અહેવાલો અનુસાર આ દંડ ₹10,000 સુધીનો હોઈ શકે છે. આ ઉપરાંત એકથી વધુ લગ્ન એટલે કે બિગેમી અને પોલિગેમી પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે. લગ્ન માટેની શરતોમાં બંનેમાંથી કોઈ એક વ્યક્તિનો પહેલેથી જીવનસાથી જીવિત ન હોવો જરૂરી છે. બળજબરી, છેતરપિંડી અથવા દબાણથી કરાયેલા લગ્ન અંગે પણ કાયદામાં જોગવાઈઓ કરવામાં આવી છે.

-> છૂટાછેડા માટે પણ એકસરખું કાનૂની માળખું :- UCC હેઠળ છૂટાછેડા માટે પણ સામાન્ય કાનૂની પ્રક્રિયા નક્કી કરવામાં આવી છે. છૂટાછેડા માટે કોર્ટની પ્રક્રિયા અને રજિસ્ટ્રેશનની જોગવાઈ રાખવામાં આવી છે. અહેવાલો મુજબ કાયદામાં વ્યભિચાર, ક્રૂરતા, લાંબા સમય સુધી ત્યાગ અને ધર્મ પરિવર્તન જેવા કેટલાક આધારને છૂટાછેડા સાથે જોડવામાં આવ્યા છે. આ ઉપરાંત કેટલાક પ્રચલિત વ્યક્તિગત કાયદાકીય મુદ્દાઓને લઈને પણ UCCમાં જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. ખાસ કરીને ટ્રિપલ તલાક અને નિકાહ હલાલાને કાયદાકીય માન્યતા નહીં આપવાની જોગવાઈ અંગે અહેવાલો સામે આવ્યા છે.

-> પુત્ર અને પુત્રીને વારસામાં સમાન અધિકાર :- UCCમાં વારસાગત હકો પણ મહત્વનો વિષય છે. કાયદા હેઠળ પુત્ર અને પુત્રીને વારસામાં સમાન અધિકાર આપવાની જોગવાઈ છે. એટલે સંપત્તિ અને ઉત્તરાધિકારના મામલામાં લિંગ આધારિત તફાવત ઘટાડવા માટે એક સામાન્ય માળખું બનાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે. દત્તક બાળકો તેમજ સરોગસી અથવા Assisted Reproductive Technology દ્વારા જન્મેલા બાળકોને પણ કાયદાની વ્યાખ્યામાં સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. આથી બાળકના કાનૂની અધિકારો અને વારસાગત હકો અંગેની જોગવાઈઓ પણ UCCના મહત્વપૂર્ણ ભાગ તરીકે સામે આવે છે.

-> લિવ-ઇન સંબંધો માટે રજિસ્ટ્રેશનની જોગવાઈ :- Gujarat UCCમાં લિવ-ઇન સંબંધોને પણ કાનૂની માળખા હેઠળ લાવવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. લિવ-ઇન સંબંધમાં રહેતા દંપતીને સંબંધ અંગે નિયત પ્રક્રિયા મુજબ રજિસ્ટ્રેશન માટે નિવેદન આપવું પડશે. સંબંધ પૂરો થાય ત્યારે તેની પણ જાણ કરવાની પ્રક્રિયા રાખવામાં આવી છે.

કાયદામાં કેટલાક એવા સંજોગો પણ નક્કી કરવામાં આવ્યા છે જેમાં લિવ-ઇન સંબંધનું રજિસ્ટ્રેશન થઈ શકશે નહીં. ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ વ્યક્તિ પહેલેથી લગ્નિત હોય અથવા અન્ય નોંધાયેલા લિવ-ઇન સંબંધમાં હોય તો આવા સંબંધ અંગેની નોંધણી પર પ્રતિબંધની જોગવાઈ છે. લિવ-ઇન સંબંધમાંથી જન્મેલા બાળકને પણ કાયદાકીય સુરક્ષા આપવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. અહેવાલો અનુસાર આવા બાળકને પિતાની સંપત્તિમાં કાનૂની હક મળવાની જોગવાઈ છે. લિવ-ઇન પાર્ટનર દ્વારા ત્યજી દેવાયેલી મહિલાને ભરણપોષણ માટે અરજી કરવાની જોગવાઈ પણ કાયદામાં છે.

-> હવે રાજ્ય સરકાર શું કરશે? :- રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરી બાદ હવે સૌથી મહત્વનું પગલું UCCના નિયમો તૈયાર કરવાનું અને અમલની તારીખ નક્કી કરવાનું રહેશે. રાજ્ય સરકારના સંબંધિત વિભાગો કાયદાની જોગવાઈઓને જમીન પર કેવી રીતે લાગુ કરવી તે માટે વિગતવાર નિયમો તૈયાર કરશે. ત્યારબાદ સત્તાવાર ગેઝેટ નોટિફિકેશન દ્વારા અમલની તારીખ જાહેર કરવામાં આવશે.

આ સાથે Gujarat દેશનું ઉત્તરાખંડ બાદ UCC માટે રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરી મેળવનાર બીજું રાજ્ય બન્યું છે. ઉત્તરાખંડમાં UCC જાન્યુઆરી 2025થી અમલમાં આવ્યો હતો. Gujarat માટે હવે આગળનો તબક્કો નિયમોની જાહેરાત અને કાયદાના વ્યવહારિક અમલનો રહેશે. લગ્ન રજિસ્ટ્રેશનથી લઈને છૂટાછેડા, વારસો અને લિવ-ઇન સંબંધો સુધીના વિવિધ નાગરિક મુદ્દાઓમાં નવી પ્રક્રિયાઓ લાગુ થવાની હોવાથી રાજ્ય સરકાર દ્વારા જાહેર થનારા નિયમો મહત્વપૂર્ણ રહેશે. હાલ રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરી મળી ચૂકી છે, પરંતુ UCC કઈ તારીખથી Gujaratમાં સંપૂર્ણપણે અમલમાં આવશે તેની સત્તાવાર જાહેરાત રાજ્ય સરકાર દ્વારા થવાની બાકી છે.