Bindia
Navratriના ગરબામાં ૨૭ છિદ્ર કેમ હોય છે? ધાર્મિક, વૈજ્ઞાનિક અને જ્યોતિષીય રહસ્ય જાણો
Navratri એટલે શક્તિની આરાધનાનો પવિત્ર તહેવાર. નવ દિવસ સુધી માતાજીની ભક્તિ, ગરબા અને આરતી સાથે સમગ્ર વાતાવરણ ભક્તિમય બની જાય છે. Navratri દરમિયાન અનેક ઘરો અને મંદિરોમાં માટીના ગરબાની સ્થાપના કરવામાં આવે છે. આ ગરબામાં સામાન્ય રીતે એક દીવો પ્રગટાવવામાં આવે છે અને તેની આસપાસ નાના-નાના છિદ્રો જોવા મળે છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે આ ગરબામાં ૨૭ છિદ્રો જ કેમ રાખવામાં આવે છે?ગરબાના આ ૨૭ છિદ્રો પાછળ ધાર્મિક માન્યતાઓ ઉપરાંત જ્યોતિષ અને પ્રકૃતિ સાથે જોડાયેલું એક પ્રતીકાત્મક મહત્વ પણ હોવાનું માનવામાં આવે છે. ચાલો જાણીએ આ પરંપરા સાથે જોડાયેલી રસપ્રદ વાતો.
-> ૨૭ છિદ્રોનું ધાર્મિક મહત્વ : હિંદુ ધર્મમાં ૨૭ અંકનું વિશેષ મહત્વ છે. વૈદિક જ્યોતિષમાં આકાશમંડળને મુખ્યત્વે ૨૭ નક્ષત્રોમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યું છે. દરેક નક્ષત્રનું પોતાનું વિશિષ્ટ સ્થાન અને મહત્વ માનવામાં આવે છે.ગરબામાં રહેલા ૨૭ છિદ્રોને આ ૨૭ નક્ષત્રોના પ્રતીક તરીકે જોવામાં આવે છે. જ્યારે ગરબાની અંદર દીવો પ્રગટાવવામાં આવે છે ત્યારે દીવામાંથી નીકળતો પ્રકાશ આ છિદ્રોમાંથી બહાર આવે છે. આ રીતે અંદર રહેલો પ્રકાશ બહારના સમગ્ર વાતાવરણને પ્રકાશિત કરે છે.આ દૃશ્યને આધ્યાત્મિક રીતે અજ્ઞાનના અંધકારમાંથી જ્ઞાન અને પ્રકાશ તરફ જવાની પ્રેરણા તરીકે જોવામાં આવે છે. એટલે ગરબો માત્ર માટીનું એક પાત્ર નથી, પરંતુ તેની અંદર પ્રગટાવેલો દીવો શક્તિ, જ્ઞાન અને ચેતનાનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.
-> ૨૭ નક્ષત્ર અને ગરબાનો સંબંધ : જ્યોતિષશાસ્ત્રમાં ચંદ્રની ગતિ સાથે ૨૭ નક્ષત્રોને ખૂબ મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે. અશ્વિનીથી લઈને રેવતી સુધી કુલ ૨૭ નક્ષત્રો માનવામાં આવે છે.ગરબાના ૨૭ છિદ્રોને આ નક્ષત્રો સાથે પ્રતીકાત્મક રીતે જોડવામાં આવે છે. માન્યતા એવી છે કે Navratri દરમિયાન માતાજીની આરાધના કરતી વખતે ગરબાની સ્થાપના કરવાથી બ્રહ્માંડની વિવિધ શક્તિઓનું સ્મરણ થાય છે.અહીં એ સમજવું જરૂરી છે કે દરેક પરંપરાગત ગરબામાં ચોક્કસ ૨૭ છિદ્ર હોવા અંગે એક જ સર્વમાન્ય શાસ્ત્રીય નિયમ નથી. અલગ-અલગ પ્રદેશો અને કારીગરોની પરંપરામાં ગરબાની રચના અને છિદ્રોની સંખ્યા અલગ પણ જોવા મળે છે. તેથી ૨૭ છિદ્રોને મુખ્યત્વે ધાર્મિક-પ્રતીકાત્મક માન્યતા તરીકે સમજવું યોગ્ય છે.
-> વૈજ્ઞાનિક દૃષ્ટિએ છિદ્રોનું મહત્વ : ગરબામાં રહેલા છિદ્રોનો એક વ્યવહારુ અને વૈજ્ઞાનિક પાસો પણ છે. માટીના ગરબાની અંદર જ્યારે દીવો પ્રગટાવવામાં આવે છે ત્યારે તેને હવા અને ઓક્સિજનની જરૂર પડે છે. નાના છિદ્રો ગરબાની અંદર હવાની અવરજવર માટે મદદરૂપ થાય છે.જો માટીના પાત્રને સંપૂર્ણપણે બંધ કરી દેવામાં આવે તો દીવો સતત પ્રજ્વલિત રહેવામાં મુશ્કેલી થઈ શકે. છિદ્રોના કારણે અંદર હવાનો પ્રવાહ જળવાઈ રહે છે અને દીવાની જ્યોતને જરૂરી ઓક્સિજન મળે છે.આ ઉપરાંત દીવામાંથી નીકળતો પ્રકાશ છિદ્રોમાંથી બહાર ફેલાય છે. અંધારામાં જ્યારે ગરબો પ્રગટાવવામાં આવે છે ત્યારે તેના દરેક છિદ્રમાંથી નીકળતો પ્રકાશ ખૂબ સુંદર અને આકર્ષક દૃશ્ય સર્જે છે.
-> ગરબો એટલે શક્તિનું પ્રતીક : Navratriમાં ગરબાનું પોતાનું વિશેષ આધ્યાત્મિક મહત્વ છે. ‘ગરબો’ શબ્દને ઘણી વખત ગર્ભ અથવા ગર્ભસ્થ જીવન સાથે પણ પ્રતીકાત્મક રીતે જોડવામાં આવે છે. માટીનું પાત્ર જીવનનું પ્રતીક છે અને તેની અંદર પ્રગટેલો દીવો જીવનશક્તિનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.માટી પૃથ્વીનું પ્રતીક છે, જ્યારે દીવો પ્રકાશ અને ચેતનાનું પ્રતીક છે. એટલે ગરબાની સ્થાપના દ્વારા પૃથ્વી અને શક્તિના મિલનનું પ્રતીકાત્મક દર્શન થાય છે.Navratri દરમિયાન માતાજીની સામે ગરબો સ્થાપિત કરીને દીવો પ્રગટાવવાની પરંપરા એ સંદેશ આપે છે કે જીવનમાં ગમે તેટલો અંધકાર હોય, પરંતુ શ્રદ્ધા, જ્ઞાન અને સકારાત્મક ઊર્જાનો પ્રકાશ હંમેશા માર્ગ બતાવી શકે છે.
-> ૨૭ છિદ્રોમાં છુપાયેલો સંદેશ : ગરબાના ૨૭ છિદ્રોને જોવામાં આવે ત્યારે એક સુંદર સંદેશ પણ સમજાય છે. ગરબાની અંદર રહેલો એક દીવો જ્યારે અનેક છિદ્રોમાંથી પ્રકાશ ફેલાવે છે ત્યારે તે દર્શાવે છે કે એક જ શક્તિ અનેક દિશામાં પ્રકાશ ફેલાવી શકે છે.ધાર્મિક દૃષ્ટિએ આ શક્તિ માતાજીની શક્તિનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. જ્યોતિષીય દૃષ્ટિએ ૨૭ નક્ષત્રોનું સ્મરણ થાય છે અને વૈજ્ઞાનિક દૃષ્ટિએ છિદ્રો હવાની અવરજવર તથા પ્રકાશના પ્રસરણમાં મદદ કરે છે.
-> શું ૨૭ છિદ્રો પાછળ ખરેખર રહસ્ય છે? : ૨૭ છિદ્રોની પરંપરા સાથે અનેક ધાર્મિક અને લોકમાન્યતાઓ જોડાયેલી છે. જોકે દરેક ગરબામાં ચોક્કસ ૨૭ છિદ્ર હોવા જોઈએ એવો સર્વત્ર સ્વીકારાયેલો વૈજ્ઞાનિક કે શાસ્ત્રીય નિયમ નથી. ઘણી જગ્યાએ ગરબાની ડિઝાઇન, કદ અને સ્થાનિક પરંપરા પ્રમાણે છિદ્રોની સંખ્યા બદલાતી જોવા મળે છે.તેથી ૨૭ છિદ્રોને ૨૭ નક્ષત્રો સાથે જોડતી ધાર્મિક અને જ્યોતિષીય માન્યતા તરીકે સમજવી જોઈએ, જ્યારે પ્રકાશ અને હવાની અવરજવર તેનું વ્યવહારુ પાસું છે.
Navratriનો ગરબો માત્ર એક માટીનું પાત્ર નથી. તેની સાથે આસ્થા, શક્તિ, પ્રકૃતિ, જ્યોતિષ અને પરંપરા જોડાયેલી છે. ગરબાના ૨૭ છિદ્રો આપણને ૨૭ નક્ષત્રોની યાદ અપાવે છે, જ્યારે તેની અંદર પ્રગટેલો દીવો જ્ઞાન અને શક્તિનું પ્રતીક બને છે.આથી જ્યારે આગામી Navratriમાં તમે ગરબાની સ્થાપના કરો અને તેમાં પ્રગટેલો દીવો જુઓ, ત્યારે તેની આસપાસ દેખાતા નાના-નાના છિદ્રોને માત્ર ડિઝાઇન ન માનશો. તેની પાછળ સદીઓથી ચાલતી આવતી પરંપરા, પ્રતીકાત્મક માન્યતાઓ અને વ્યવહારુ સમજણનો સુંદર સમન્વય જોવા મળે છે.Navratriનો ગરબો એટલે અંધકાર વચ્ચે પ્રકાશ, અજ્ઞાન વચ્ચે જ્ઞાન અને નિરાશા વચ્ચે શક્તિનો સંદેશ.
- on WHATSAPP :- https://whatsapp.com/channel/0029Va4r…
- WEBSITE : https://bindia.co/
- INSTAGRAM : https://www.instagram.com/bindiaa.in
- FACEBOOK : hus ttps://www.facebook.com/buletinindialive
- X : https://x.com/bindia276
