Bindia
આજે રાજ્યભરમાં ‘No UPI Day’: MDR ચાર્જના વિરોધમાં વેપારીઓનો પ્રતીકાત્મક વિરોધ
ગુજરાતમાં આજે 2 ઓક્ટોબર, ગાંધી જયંતિના દિવસે વેપારી સંગઠનો દ્વારા ‘No UPI Day’નું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. UPI પેમેન્ટ સિસ્ટમ બંધ થઈ ગઈ હોવાના અર્થમાં આ દિવસ નથી, પરંતુ વેપારીઓ દ્વારા કરવામાં આવતો એક દિવસનો પ્રતીકાત્મક વિરોધ છે. રાજ્યના વિવિધ શહેરોમાં વેપારીઓએ UPI પેમેન્ટ સ્વીકારવાનું ટાળવાની અને QR કોડ, સાઉન્ડબોક્સ તથા સ્કેનર પર કાળું કપડું ઢાંકીને વિરોધ નોંધાવવાની જાહેરાત કરી છે.
-> MDR ચાર્જના વિરોધમાં વેપારીઓનું આંદોલન : વેપારી સંગઠનોનો મુખ્ય વિરોધ UPIના કેટલાક વેપારી વ્યવહારો પર લાગનારા પ્રસ્તાવિત Merchant Discount Rate (MDR) સામે છે. હાલની જાહેર થયેલી વ્યવસ્થા મુજબ 15 ઓક્ટોબરથી ₹2,000થી વધુના ચોક્કસ UPI merchant transactions પર 0.4% MDR લાગુ કરવાની જોગવાઈને લઈને વેપારીઓમાં ચિંતા છે. વેપારી સંગઠનોનું કહેવું છે કે પહેલેથી જ ઓછા નફાના માર્જિનમાં કામ કરતા નાના અને મધ્યમ વેપારીઓ માટે આ વધારાનો ખર્ચ બની શકે છે.
વેપારીઓની માગ છે કે UPI જેવી ડિજિટલ પેમેન્ટ વ્યવસ્થાને વધુ મજબૂત બનાવવી હોય તો તેના ઉપયોગ માટે વેપારીઓ પાસેથી MDR વસૂલવાની વ્યવસ્થા પર પુનર્વિચાર કરવામાં આવે. કેટલાક વેપારી સંગઠનોનું માનવું છે કે ચાર્જ લાગુ થશે તો વેપારીઓ માટે ડિજિટલ પેમેન્ટ સ્વીકારવાની કિંમત વધશે અને લાંબા ગાળે તેની અસર ગ્રાહકો તથા વેપાર વ્યવહાર પર પણ પડી શકે છે.
-> રાજકોટમાં QR કોડ પર કાળું કપડું : રાજકોટમાં પણ વેપારી સંગઠનોએ ‘No UPI Day’ને સમર્થન આપ્યું છે. સ્થાનિક અહેવાલો અનુસાર રાજકોટના કાપડ, ગારમેન્ટ્સ, કરિયાણા સહિતના વિવિધ વેપારીઓ આ પ્રતીકાત્મક વિરોધમાં જોડાવાના છે. વિરોધના ભાગરૂપે દુકાનોમાં રહેલા UPI QR કોડ, સ્કેનર અને સાઉન્ડબોક્સને કાળા કપડાથી ઢાંકવાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે.વેપારી સંગઠનોનું કહેવું છે કે આ વિરોધનો હેતુ ગ્રાહકોને મુશ્કેલીમાં મૂકવાનો નથી, પરંતુ MDR ચાર્જ અંગે સરકાર અને સંબંધિત પેમેન્ટ સંસ્થાઓનું ધ્યાન દોરવાનો છે.
વડોદરામાં પણ ‘No UPI Day’ને લઈને વેપારીઓએ પ્રતીકાત્મક વિરોધની જાહેરાત કરી છે. સ્થાનિક અહેવાલો મુજબ શહેરમાં 70થી વધુ વેપારી સંગઠનો આ અભિયાનમાં જોડાવાની તૈયારીમાં છે. વેપારીઓ દુકાનો અને શોરૂમમાં મૂકેલા QR કોડ તથા UPI ઉપકરણો પર કાળું કપડું અથવા કાગળ લગાવીને વિરોધ વ્યક્ત કરશે.ગાંધી જયંતિના દિવસે આ પ્રકારના પ્રતીકાત્મક વિરોધ દ્વારા વેપારીઓ સરકાર સુધી પોતાની માગ પહોંચાડવા માંગે છે.
-> શું આજે આખું UPI બંધ છે? : અહીં એક મહત્વની બાબત સમજવી જરૂરી છે. આજે સમગ્ર દેશમાં UPI ટેક્નિકલ રીતે બંધ નથી. UPI નેટવર્ક સામાન્ય રીતે ચાલુ રહેશે. ‘No UPI Day’નો અર્થ વેપારી સંગઠનો દ્વારા કરવામાં આવતો વિરોધ છે. એટલે કયા વેપારી UPI સ્વીકારશે અને કયા વેપારી નહીં, તે સ્થાનિક સંગઠન અને દુકાનદારની ભાગીદારી પર આધારિત રહેશે.એટલે ગ્રાહકોએ આજે ખરીદી કરવા જતા પહેલા રોકડ અથવા અન્ય પેમેન્ટ વિકલ્પ સાથે રાખવો યોગ્ય રહેશે. ખાસ કરીને એવા વેપારીઓ કે જેઓ આ વિરોધમાં જોડાયા છે, ત્યાં QR કોડ સ્કેન કરીને પેમેન્ટ કરવાની સુવિધા ઉપલબ્ધ ન પણ હોય.
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં UPI ભારતમાં ડિજિટલ પેમેન્ટનું સૌથી મહત્વનું માધ્યમ બન્યું છે. નાના દુકાનદારથી લઈને મોટા શોરૂમ સુધી QR કોડ દ્વારા પેમેન્ટ લેવાની પદ્ધતિ સામાન્ય બની ગઈ છે. સપ્ટેમ્બર 2026માં UPI દ્વારા આશરે 2,407 કરોડ ટ્રાન્ઝેક્શન થયા હતા અને કુલ વ્યવહાર મૂલ્ય આશરે ₹29.37 લાખ કરોડ રહ્યું હતું.આટલા મોટા પાયે UPIનો ઉપયોગ થતો હોવાથી વેપારીઓનું કહેવું છે કે તેની પેમેન્ટ વ્યવસ્થામાં કોઈપણ નવા ખર્ચની સીધી અસર કરોડો વ્યવહારો પર પડી શકે છે.
-> વેપારીઓની મુખ્ય માગ શું છે? : વેપારી સંગઠનોની મુખ્ય માગ UPI merchant transactions પર MDR ચાર્જ ન લગાડવાની છે. તેઓ દલીલ કરે છે કે ડિજિટલ પેમેન્ટને પ્રોત્સાહન આપ્યા બાદ હવે તેના પર વધારાનો ખર્ચ મૂકવાથી નાના વેપારીઓ પર નાણાકીય દબાણ વધી શકે છે.બીજી તરફ, MDR અંગેની નવી વ્યવસ્થા ડિજિટલ પેમેન્ટ ઇકોસિસ્ટમના ખર્ચ અને તેની ટકાઉ વ્યવસ્થા સાથે જોડાયેલી છે. અહેવાલો અનુસાર સરકાર તરફથી એવો અભિગમ પણ વ્યક્ત થયો છે કે MDRનો ભાર ગ્રાહકો પર ન નાખવામાં આવે. SBIના ચેરમેન સી.એસ. સેટ્ટીએ પણ બેંકો અને NPCI સાથે મળીને MDR ગ્રાહકો સુધી ટ્રાન્સફર ન થાય તે સુનિશ્ચિત કરવાની વાત કરી છે.
-> ગ્રાહકો માટે આજે શું ધ્યાન રાખવું? : ‘No UPI Day’ના કારણે તમામ દુકાનોમાં UPI બંધ રહેશે એવું નથી. પરંતુ વિરોધમાં જોડાયેલા વેપારીઓ ત્યાં UPI સ્વીકારશે નહીં. તેથી ગ્રાહકોએ ખરીદી માટે રોકડ, કાર્ડ અથવા ઉપલબ્ધ અન્ય પેમેન્ટ વિકલ્પ સાથે રાખવો જોઈએ.આ વિરોધ એક દિવસ માટેનો પ્રતીકાત્મક કાર્યક્રમ છે અને તેનો મુખ્ય મુદ્દો MDR ચાર્જ અંગે વેપારીઓની ચિંતા સરકાર સુધી પહોંચાડવાનો છે. આગામી દિવસોમાં સરકાર, NPCI, બેંકો અને વેપારી સંગઠનો વચ્ચે ચર્ચા થાય છે કે નહીં અને MDRની અમલવારી અંગે શું ફેરફાર થાય છે, તેના પર વેપારીઓ અને ડિજિટલ પેમેન્ટ ક્ષેત્રની નજર રહેશે.
ગાંધી જયંતિના દિવસે ગુજરાત સહિત દેશના વિવિધ વિસ્તારોમાં ‘No UPI Day’ દ્વારા વેપારીઓએ ડિજિટલ પેમેન્ટની વ્યવસ્થામાં લાગુ થનારા MDR ચાર્જ સામે પોતાનો વિરોધ નોંધાવ્યો છે. ગુજરાતમાં 1,000થી વધુ વેપારી સંગઠનો આ પ્રતીકાત્મક અભિયાનમાં જોડાયા હોવાના અહેવાલ છે.મહત્વનું એ છે કે UPI સેવા આજે બંધ નથી; વિરોધમાં જોડાયેલા કેટલાક વેપારીઓ દ્વારા UPI સ્વીકારવામાં નહીં આવે. તેથી ગ્રાહકો માટે આજે પેમેન્ટ કરતી વખતે રોકડ અથવા અન્ય વિકલ્પ સાથે રાખવો ઉપયોગી રહેશે.
- us on WHATSAPP :- https://whatsapp.com/channel/0029Va4r…
- WEBSITE : https://bindia.co/
- INSTAGRAM : https://www.instagram.com/bindiaa.in
- FACEBOOK : https://www.facebook.com/buletinindialive
- X : https://x.com/bindia276
