Bindia
AirConditioner ની શોધ કેવી રીતે થઈ? 1902માં વિલિસ કેરિયરે બનાવી હતી દુનિયાની પહેલી આધુનિક એર કન્ડિશનિંગ સિસ્ટમ
AirConditioner આજે ગરમીની સિઝનમાં એટલે કે Air Conditioner આપણા જીવનનો સામાન્ય ભાગ બની ગયો છે. ઘર હોય, ઓફિસ હોય, મોલ હોય કે કાર—ગરમીથી રાહત મેળવવા માટે લોકો ACનો ઉપયોગ કરે છે. AirConditioner પરંતુ શું તમે જાણો છો કે દુનિયામાં પહેલી આધુનિક એર કન્ડિશનિંગ સિસ્ટમ શા માટે બનાવવામાં આવી હતી? આશ્ચર્યની વાત એ છે AirConditioner કે ની શોધ લોકોના શરીરને ઠંડક આપવા માટે નહીં, પરંતુ પ્રિન્ટિંગ મશીનમાં થતી સમસ્યા દૂર કરવા માટે થઈ હતી. આ અનોખી શોધ પાછળ અમેરિકાના એન્જિનિયર **વિલિસ હેવિલેન્ડ કેરિયર (Willis Haviland Carrier)**નું નામ જોડાયેલું છે. AirConditioner વર્ષ 1902માં અમેરિકામાં તેમણે એવી સિસ્ટમ તૈયાર કરી હતી, જે હવાનું તાપમાન અને ભેજ બંનેને નિયંત્રિત કરી શકતી હતી.
-> ACની જરૂરિયાત ક્યાંથી ઊભી થઈ?
AirConditioner 20મી સદીની શરૂઆતમાં અમેરિકામાં પ્રિન્ટિંગ ઉદ્યોગ AC ઝડપથી વિકસી રહ્યો હતો. તે સમયે ન્યૂયોર્કની એક પ્રિન્ટિંગ કંપનીને એક મોટી સમસ્યાનો સામનો કરવો પડતો હતો. ગરમીના દિવસોમાં હવામાં ભેજ વધી જતો હતો. આ વધેલી ભેજના કારણે પ્રિન્ટિંગ પેપરના કદમાં ફેરફાર થતો અને કાગળ પર શાહી યોગ્ય જગ્યાએ બેસતી નહોતી. પરિણામે પ્રિન્ટિંગની ગુણવત્તા ખરાબ થતી હતી. કંપનીએ આ સમસ્યાનો ઉકેલ શોધવા માટે એન્જિનિયર વિલિસ કેરિયરનો સંપર્ક કર્યો. કેરિયરે સમસ્યાને માત્ર ગરમી તરીકે જોઈ નહીં, પરંતુ હવામાં રહેલા ભેજને પણ સમજવાનો પ્રયાસ કર્યો. અહીંથી એર કન્ડિશનિંગની આધુનિક ટેક્નોલોજીની શરૂઆત થઈ.
-> 1902માં બની પહેલી આધુનિક સિસ્ટમ
વિલિસ કેરિયરે વર્ષ 1902માં એવી મશીનરી તૈયાર કરી, જે હવામાંથી ગરમી દૂર કરવાની સાથે ભેજને પણ નિયંત્રિત કરી શકતી હતી.આ સિસ્ટમને અમેરિકાના બ્રુકલિન, ન્યૂયોર્કમાં આવેલી Sackett-Wilhelms Lithographing and Publishing Companyના પ્રિન્ટિંગ પ્લાન્ટમાં સ્થાપિત કરવામાં આવી હતી.
કેરિયરની સિસ્ટમનો મુખ્ય હેતુ પ્રિન્ટિંગ પ્રક્રિયા દરમિયાન હવાની સ્થિતિ સ્થિર રાખવાનો હતો. જ્યારે હવામાંથી ભેજ અને ગરમીને નિયંત્રિત કરવામાં આવી ત્યારે પ્રિન્ટિંગ પેપર વધુ સ્થિર બન્યું અને પ્રિન્ટિંગની ગુણવત્તામાં સુધારો થયો. આ જ કારણસર વિલિસ કેરિયરને ઘણીવાર આધુનિક એર કન્ડિશનિંગના પિતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
-> AC માત્ર ઠંડક માટે નહોતું
આજના સમયમાં આપણે ACને મુખ્યત્વે રૂમ ઠંડો કરવા માટે ઓળખીએ છીએ. પરંતુ શરૂઆતમાં તેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે તાપમાન અને ભેજને નિયંત્રિત કરવા માટે થતો હતો. આ વાત સમજવી મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે એર કન્ડિશનિંગનો અર્થ માત્ર ઠંડી હવા આપવી નથી. સારી એર કન્ડિશનિંગ સિસ્ટમનું કામ હવાનું તાપમાન, ભેજ અને કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં હવાની ગુણવત્તાને નિયંત્રિત કરવાનું પણ છે. કેરિયરની શરૂઆતની સિસ્ટમ પણ આ જ વિચાર પર આધારિત હતી.
-> ACનો ઉપયોગ ધીમે ધીમે વધ્યો
શરૂઆતમાં એર કન્ડિશનિંગ સિસ્ટમ ખૂબ મોટી, મોંઘી અને જટિલ હતી. તેથી તેનો ઉપયોગ સામાન્ય ઘરોમાં થતો નહોતો. મોટાભાગે ફેક્ટરીઓ, પ્રિન્ટિંગ પ્લાન્ટ્સ અને ઔદ્યોગિક સ્થળોએ આવી સિસ્ટમનો ઉપયોગ થતો હતો. ધીમે ધીમે લોકોને સમજાયું કે નિયંત્રિત તાપમાન માત્ર ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન માટે જ નહીં, પરંતુ માણસોના આરામ માટે પણ ઉપયોગી થઈ શકે છે. આ પછી એર કન્ડિશનિંગ ટેક્નોલોજીમાં સતત વિકાસ થતો ગયો.
-> સિનેમા હોલમાં ACનો ઉપયોગ
20મી સદીમાં ના લોકપ્રિય થવામાં સિનેમા હોલની પણ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા રહી. ગરમીના સમયમાં ઠંડા અને આરામદાયક થિયેટરમાં ફિલ્મ જોવા લોકોને આકર્ષિત કરવા માટે એર કન્ડિશનિંગનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો. આ રીતે લોકો માટે AC માત્ર ઔદ્યોગિક મશીન ન રહ્યું અને ધીમે ધીમે તે આરામ અને સુવિધા સાથે જોડાવા લાગ્યું.
-> ઘર સુધી કેવી રીતે પહોંચ્યું?
સમય જતાં ટેક્નોલોજીમાં સુધારા થયા અને એર કન્ડિશનિંગ સિસ્ટમ વધુ કોમ્પેક્ટ બનવા લાગી. તેની કિંમત અને કદમાં પણ ધીમે ધીમે ફેરફાર થયો. આ પછી રહેણાંક મકાનોમાં નો ઉપયોગ વધવા લાગ્યો. ખાસ કરીને ગરમ પ્રદેશોમાં જીવનશૈલીનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ બની ગયું. આજે Window , Split , Portable , Central અને Inverter જેવી અનેક પ્રકારની સિસ્ટમ ઉપલબ્ધ છે.
-> આજના ACમાં શું બદલાયું?
1902ની શરૂઆતની સિસ્ટમની સરખામણીએ આજના ACમાં ટેક્નોલોજી ખૂબ આગળ વધી ગઈ છે. આજના આધુનિક ACમાં તાપમાન આપમેળે નિયંત્રિત કરવાની સુવિધા, ઊર્જા બચત માટે Inverter Technology, વિવિધ Cooling Modes, Timer, Remote Control અને કેટલીક સિસ્ટમમાં Air Purification જેવી સુવિધાઓ પણ મળે છે. આ ટેક્નોલોજીના વિકાસ પાછળ એક સદીથી વધુ સમયની એન્જિનિયરિંગ અને સંશોધનની મહેનત છે.
-> ભારતમાં ACનો વધતો ઉપયોગ
ભારત જેવા ગરમ દેશમાં ACની માંગ વર્ષોથી વધી રહી છે. ઉનાળામાં તાપમાન વધતા શહેરોમાં ઘર, ઓફિસ, હોસ્પિટલ, હોટેલ, દુકાન અને વાહનોમાં નો ઉપયોગ સામાન્ય બની ગયો છે. આ સાથે વીજળીની વધતી માંગને કારણે Energy Efficient નું મહત્વ પણ વધ્યું છે. આજકાલ ગ્રાહકો ખરીદતી વખતે માત્ર Cooling Capacity નહીં પરંતુ વીજળીનો વપરાશ અને Energy Rating પણ ધ્યાનમાં લે છે.
-> ACની શોધે દુનિયા બદલી નાખી
વિલિસ કેરિયરે જ્યારે 1902માં પોતાની સિસ્ટમ તૈયાર કરી ત્યારે કદાચ તેમને અંદાજ નહીં હોય કે તેમની શોધ એક દિવસ સમગ્ર દુનિયાની જીવનશૈલી બદલી નાખશે. ના કારણે માત્ર લોકોને ગરમીથી રાહત મળી નથી, પરંતુ અનેક ઉદ્યોગો માટે નિયંત્રિત વાતાવરણ શક્ય બન્યું છે. ડેટા સેન્ટર, હોસ્પિટલ, ફેક્ટરી, લેબોરેટરી અને અનેક સંવેદનશીલ ઔદ્યોગિક પ્રક્રિયાઓમાં નિયંત્રિત તાપમાન અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.
-> વિલિસ કેરિયરની સૌથી મોટી સિદ્ધિ
કેરિયરની ખાસિયત એ હતી કે તેમણે સમસ્યાને માત્ર એક જગ્યાએથી જોઈ નહોતી. તેમણે સમજ્યું કે પ્રિન્ટિંગની સમસ્યાના મૂળમાં હવાનું તાપમાન અને ભેજ બંને જવાબદાર હતા. તેમણે આ બંને પર નિયંત્રણ મેળવવા માટે એન્જિનિયરિંગ ઉકેલ તૈયાર કર્યો. આ વિચાર આગળ જઈને આધુનિક એર કન્ડિશનિંગ ટેક્નોલોજીનો આધાર બન્યો.
- us on WHATSAPP :- https://whatsapp.com/channel/0029Va4r…
- WEBSITE : https://bindia.co/
- INSTAFollow GRAM : https:// bindia.in
- FACEBOOK : https://www.facebook.com/buletinindialive
- X : https://x.com/bindia276
