લોકસભાએ સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશોની સંખ્યા 34થી વધારી 38 કરવા માટેનું બિલ મંજૂર કર્યું. કેસોની વધતી સંખ્યા, પેન્ડન્સી ઘટાડવા અને ઝડપી ન્યાય સુનિશ્ચિત કરવા કેન્દ્ર સરકારનું મહત્વપૂર્ણ પગલું.

લોકસભામાં ઐતિહાસિક નિર્ણય: સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશોની સંખ્યા વધારવા બિલ મંજૂર

દેશની સર્વોચ્ચ અદાલત એટલે કે સુપ્રીમ કોર્ટમાં વર્ષોથી વધી રહેલા કેસોના ભારને ઘટાડવા અને ન્યાયિક પ્રક્રિયાને વધુ અસરકારક બનાવવા માટે કેન્દ્ર સરકારે મહત્વપૂર્ણ પગલું ભર્યું છે. લોકસભાએ સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશોની મંજૂર સંખ્યા વધારીને 34થી 38 કરવા માટેનું બિલ બહુમતીથી પસાર કર્યું છે.

આ બિલ પસાર થતાં હવે સુપ્રીમ કોર્ટમાં ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (Chief Justice of India) સિવાય વધુ ચાર ન્યાયાધીશોની નિમણૂકનો માર્ગ મોકળો બનશે. સરકારનું માનવું છે કે વધતી વસ્તી, વધતા કાનૂની વિવાદો અને લાખો પેન્ડિંગ કેસોને ધ્યાનમાં રાખીને આ નિર્ણય સમયની જરૂરિયાત હતો.

શા માટે જરૂરી બન્યું ન્યાયાધીશોની સંખ્યા વધારવી?

ભારત વિશ્વના સૌથી મોટા લોકશાહી દેશોમાંનું એક છે. દેશમાં દર વર્ષે લાખો નવા કેસ દાખલ થાય છે અને તેમાંના ઘણા કેસો સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી પહોંચે છે.

તાજેતરના વર્ષોમાં સુપ્રીમ કોર્ટમાં પેન્ડિંગ કેસોની સંખ્યા સતત વધી રહી છે. બંધારણીય પ્રશ્નો, જાહેર હિતની અરજીઓ (PIL), ફોજદારી અપીલો, નાગરિક વિવાદો અને વિવિધ રાજ્યો વચ્ચેના વિવાદોને કારણે અદાલત પર ભારે ભાર પડ્યો છે.

આ પરિસ્થિતિમાં ન્યાયાધીશોની સંખ્યા વધારવાથી કેસોની ઝડપી સુનાવણી શક્ય બનશે અને લોકોને સમયસર ન્યાય મળવાની આશા વધશે.

હાલની સ્થિતિ શું હતી?

અત્યાર સુધી સુપ્રીમ કોર્ટમાં:

• 1 મુખ્ય ન્યાયાધીશ (Chief Justice of India)
• 33 અન્ય ન્યાયાધીશો

એટલે કુલ 34 ન્યાયાધીશોની મંજૂર સંખ્યા હતી.

નવી જોગવાઈ અમલમાં આવ્યા બાદ કુલ સંખ્યા 38 થશે, એટલે કે ચાર નવા ન્યાયાધીશોના પદ ઉમેરાશે.

બિલમાં શું જોગવાઈ છે?

લોકસભામાં મંજૂર કરાયેલા બિલમાં સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશોની મહત્તમ મંજૂર સંખ્યામાં વધારો કરવાનો પ્રસ્તાવ છે.

મુખ્ય મુદ્દાઓ:

• ન્યાયાધીશોની કુલ સંખ્યા 34થી વધીને 38 થશે.
• કેસોની ઝડપી સુનાવણી માટે વધારાની બેન્ચો રચી શકાશે.
• બંધારણીય અને સામાન્ય કેસોની અલગથી વધુ અસરકારક સુનાવણી શક્ય બનશે.
• ન્યાયતંત્રની કાર્યક્ષમતા વધારવાનો પ્રયાસ થશે.

સરકારનું શું કહેવું છે?

કેન્દ્ર સરકારનું માનવું છે કે દેશની આર્થિક, સામાજિક અને કાનૂની પરિસ્થિતિ સતત બદલાઈ રહી છે. નવા કાયદા, વધતા વ્યાપારી વિવાદો, ડિજિટલ ગુનાઓ અને જાહેર હિતના મુદ્દાઓને કારણે સુપ્રીમ કોર્ટમાં કેસોની સંખ્યા ઝડપથી વધી રહી છે.

સરકારના મતે માત્ર ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વધારવાથી પૂરતું નથી, પરંતુ વધુ ન્યાયાધીશોની નિમણૂક પણ જરૂરી છે જેથી ન્યાય આપવામાં વિલંબ ઓછો થાય.

ન્યાયિક સુધારાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પગલું

કાયદા નિષ્ણાતો આ નિર્ણયને ન્યાયિક સુધારાની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પહેલ તરીકે જોઈ રહ્યા છે.

તેમના મતે:

• કેસોની પેન્ડન્સી ઘટશે.
• લાંબા સમયથી અટવાયેલા મહત્વના કેસોની સુનાવણી ઝડપથી થઈ શકશે.
• નાગરિકોને સમયસર ન્યાય મળશે.
• અદાલતો પરનો કામનો ભાર વહેંચાશે.

ભારતમાં પેન્ડિંગ કેસો પડકારરૂપ

ભારતમાં વિવિધ અદાલતોમાં કરોડો કેસો પેન્ડિંગ છે.

જિલ્લા કોર્ટોથી લઈને હાઈકોર્ટ અને સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી મોટી સંખ્યામાં કેસો વર્ષો સુધી ચાલતા રહે છે. ઘણા નાગરિકો માટે ન્યાય મેળવવાની પ્રક્રિયા લાંબી બની જાય છે.

સુપ્રીમ કોર્ટમાં પણ હજારો કેસો સુનાવણીની રાહ જોઈ રહ્યા છે. તેથી ન્યાયાધીશોની સંખ્યા વધારવાનો નિર્ણય લાંબા ગાળે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.

વધારાના ન્યાયાધીશોથી શું ફાયદો થશે?

નવા ચાર ન્યાયાધીશો ઉમેરાતા અનેક લાભો મળી શકે છે:

1. કેસોની ઝડપી સુનાવણી

વધુ બેન્ચો કાર્યરત થઈ શકશે.

2. પેન્ડિંગ કેસોમાં ઘટાડો

જૂના કેસોના ઝડપી નિકાલમાં મદદ મળશે.

3. બંધારણીય કેસોને પ્રાથમિકતા

મહત્વના બંધારણીય મુદ્દાઓ પર ઝડપથી સુનાવણી થઈ શકશે.

4. નાગરિકોને સમયસર ન્યાય

વર્ષો સુધી રાહ જોવી ન પડે તે દિશામાં મદદ મળશે.

સુપ્રીમ કોર્ટની ભૂમિકા

સુપ્રીમ કોર્ટ ભારતની સર્વોચ્ચ અદાલત છે.

તેની મુખ્ય જવાબદારીઓમાં સામેલ છે:

• બંધારણનું રક્ષણ
• મૂળભૂત અધિકારોનું સંરક્ષણ
• રાજ્યો વચ્ચેના વિવાદોનો નિકાલ
• હાઈકોર્ટના ચુકાદા સામેની અપીલોની સુનાવણી
• રાષ્ટ્રવ્યાપી મહત્વના કાનૂની પ્રશ્નોનો ઉકેલ

આ જવાબદારીઓ વધતા કેસોના ભાર સાથે વધુ પડકારજનક બની રહી હતી.

નિમણૂક કેવી રીતે થશે?

બિલ પસાર થયા બાદ નવા પદો માટેની નિમણૂક હાલની બંધારણીય પ્રક્રિયા મુજબ થશે.

ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ અને કોલેજિયમની ભલામણના આધારે નામો કેન્દ્ર સરકારને મોકલવામાં આવશે. ત્યારબાદ જરૂરી પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા પછી રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા ન્યાયાધીશોની નિમણૂક કરવામાં આવશે.

ન્યાયતંત્રમાં આધુનિકીકરણ પર પણ ભાર

છેલ્લાં કેટલાક વર્ષોમાં સરકાર અને ન્યાયતંત્ર દ્વારા ઈ-કોર્ટ, વર્ચ્યુઅલ સુનાવણી, ડિજિટલ ફાઇલિંગ અને ઓનલાઈન કેસ મેનેજમેન્ટ જેવી અનેક પહેલો કરવામાં આવી છે.

ન્યાયાધીશોની સંખ્યા વધારવાનો નિર્ણય આ સુધારાઓને વધુ અસરકારક બનાવવામાં મદદરૂપ બની શકે છે.

વિરોધ પક્ષની પ્રતિક્રિયા

ચર્ચા દરમિયાન કેટલાક સભ્યોએ ન્યાયાધીશોની સંખ્યા વધારવાના નિર્ણયનું સ્વાગત કર્યું, પરંતુ સાથે જ ખાલી પડેલા પદો ઝડપથી ભરવાની જરૂરિયાત પર પણ ભાર મૂક્યો.

કેટલાક સભ્યોએ હાઈકોર્ટોમાં પણ ખાલી જગ્યાઓ વહેલી તકે ભરવાની માંગણી કરી અને સમગ્ર ન્યાયતંત્રમાં વ્યાપક સુધારાની જરૂરિયાત દર્શાવી.

આગળની પ્રક્રિયા

લોકસભામાં બિલ પસાર થયા બાદ હવે તે રાજ્યસભાની મંજૂરી માટે જશે. જો રાજ્યસભા પણ બિલને મંજૂરી આપે અને ત્યારબાદ રાષ્ટ્રપતિની સંમતિ મળે, તો તે કાયદાનું સ્વરૂપ ધારણ કરશે.

ત્યારબાદ સુપ્રીમ કોર્ટમાં ચાર નવા ન્યાયાધીશોના પદો સર્જાશે અને તેમની નિમણૂક માટેની પ્રક્રિયા શરૂ થશે.

નિષ્કર્ષ

લોકસભામાં સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશોની સંખ્યા 34થી વધારી 38 કરવા માટેનું બિલ મંજૂર થવું ભારતના ન્યાયતંત્ર માટે મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્ન સમાન છે. દેશભરમાં વધી રહેલા કેસોના ભારને ઘટાડવા, નાગરિકોને ઝડપી અને અસરકારક ન્યાય ઉપલબ્ધ કરાવવા તેમજ સુપ્રીમ કોર્ટની કાર્યક્ષમતા વધારવા માટે આ નિર્ણય મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યો છે. જો આગામી તબક્કાની સંસદીય પ્રક્રિયા પૂર્ણ થશે તો ભારતની સર્વોચ્ચ અદાલત વધુ મજબૂત માનવસંસાધન સાથે ન્યાય આપવાની દિશામાં આગળ વધશે.

• Follow us on WHATSAPP :- https://whatsapp.com/channel/0029Va4r…
• WEBSITE : https://bindia.co/
• INSTAGRAM : https:// bindia.in
• FACEBOOK : https://www.facebook.com/buletinindialive 
• X : https://x.com/bindia276