‘પતિ-પત્નીના ઝઘડામાં સાસરિયાના મૌનને ક્રૂરતા ન માની શકાય’, સુપ્રીમ કોર્ટનો મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો

સુપ્રીમ કોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદામાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે પતિ-પત્નીના ઝઘડામાં જો સાસરિયા પક્ષના સભ્યો માત્ર મૌન રહે અથવા વિવાદમાં દખલ ન કરે, તો માત્ર આ આધાર પર તેમને ક્રૂરતા અથવા દહેજ ઉત્પીડનના ગુનામાં જવાબદાર ઠેરવી શકાય નહીં. જસ્ટિસ સંજય કરોલ અને જસ્ટિસ એન.કે. સિંહની બેન્ચે આ અવલોકન સાથે જણાવ્યું કે આવી પરિસ્થિતિમાં માત્ર નૈતિક જવાબદારીનો પ્રશ્ન હોઈ શકે છે, પરંતુ તે આપમેળે ફોજદારી ગુનો બની શકતો નથી.

માત્ર મૌન રહેવું ગુનો નથી: સુપ્રીમ કોર્ટ
કોર્ટે કહ્યું કે જો સાસરિયા પક્ષ માત્ર ‘મૌન પ્રેક્ષક’ બની રહે, અથવા પત્નીના ઝઘડામાં સીધી રીતે હસ્તક્ષેપ ન કરે, તો તેને ક્રૂરતા કે દહેજ ઉત્પીડન તરીકે ગણાવી શકાય નહીં. કોર્ટના મુજબ, ફોજદારી કેસ ચલાવવા માટે સ્પષ્ટ અને સીધી ભૂમિકા હોવી જરૂરી છે, માત્ર અનુમાન અથવા સામાન્ય આરોપો પૂરતા નથી.

સમગ્ર પરિવારને આરોપી બનાવવો યોગ્ય નથી
સુપ્રીમ કોર્ટે અવલોકન કર્યું કે ઘણીવાર વૈવાહિક વિવાદોમાં ભાવનાત્મક તણાવના કારણે પતિ સાથે સમગ્ર સાસરિયા પરિવારને આરોપી બનાવી દેવામાં આવે છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કહ્યું કે માત્ર એટલા માટે કે કોઈએ ઝઘડામાં દખલ ન કરી અથવા સમાધાન માટે મદદ ન કરી, તેને ગુનાહિત જવાબદારી હેઠળ લાવી શકાય નહીં.

મધ્ય પ્રદેશના ગુના કેસમાં કાર્યવાહી રદ
આ ટિપ્પણી મધ્ય પ્રદેશના ગુના જિલ્લાના એક કેસની સુનાવણી દરમિયાન આવી હતી. આ કેસમાં મહિલાએ પોતાના પતિ સાથે સાસરિયા પક્ષના અન્ય સભ્યો સામે પણ દહેજ ઉત્પીડનના આરોપ લગાવ્યા હતા. સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું કે સાસરિયા પક્ષ સામે કોઈ ચોક્કસ અને સીધી ભૂમિકા સાબિત થતી નથી, તેથી તેમના વિરુદ્ધ ચાલતી તમામ ફોજદારી કાર્યવાહી રદ કરવામાં આવે છે.

અદાલતોએ સાવચેતી રાખવાની જરૂર
કોર્ટે જણાવ્યું કે લગ્નજીવનના વિવાદોમાં મહિલાની પીડા અવગણવા જેવી નથી, પરંતુ આવા કેસોમાં અદાલતોએ ખૂબ સાવધાનીથી તપાસ કરવી જોઈએ. ઘણા વખત ભાવનાત્મક તણાવ અને ગુસ્સાના કારણે સમગ્ર પરિવારને આરોપી બનાવી દેવામાં આવે છે, જે યોગ્ય નથી.

સ્પષ્ટ કાનૂની ધોરણ
સુપ્રીમ કોર્ટના આ ચુકાદાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે:
– સાસરિયા પક્ષનું માત્ર મૌન ગુનો નથી
– દહેજ ઉત્પીડન માટે સીધી અને સક્રિય ભૂમિકા જરૂરી છે
– પુરાવા વગર આખા પરિવારને આરોપી બનાવી શકાય નહીં
– ફોજદારી જવાબદારી માટે ચોક્કસ આક્ષેપ જરૂરી છે
આ ચુકાદો ભવિષ્યમાં વૈવાહિક વિવાદોના કેસોમાં મહત્વપૂર્ણ માર્ગદર્શિકા તરીકે કામ કરશે.