80th Independence Day Celebration: National Pride: સતત ચોથી વખત NID-અમદાવાદનો ડંકો!

80મા Independence સ્વતંત્રતા દિવસ નિમિત્તે રાષ્ટ્રપતિ ભવનમાં યોજાનારા ‘એટ હોમ’ કાર્યક્રમની વિશેષ આમંત્રણ કિટ NID અમદાવાદ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવી છે. ચાર રાજ્યોના 130થી વધુ કારીગરો અને 90 તજ્જ્ઞો-વિદ્યાર્થીઓની મહેનતથી તૈયાર આ કિટ ભારતીય હસ્તકળાનું જીવંત દર્પણ બની છે.

દેશના 80મા સ્વતંત્રતા દિવસ Independence નિમિત્તે નવી દિલ્હીના રાષ્ટ્રપતિ ભવન ખાતે યોજાનારા પ્રતિષ્ઠિત ‘એટ હોમ’ કાર્યક્રમ માટેની વિશેષ આમંત્રણ કિટ આ વર્ષે પણ નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ડિઝાઇન (NID), અમદાવાદ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવી છે. સતત ચોથી વખત આ મહત્વપૂર્ણ જવાબદારી NID અમદાવાદને સોંપવામાં આવી છે, જે ગુજરાત અને સંસ્થાની સર્જનાત્મક ક્ષમતાઓ માટે ગૌરવની બાબત છે. આમંત્રણ કિટને માત્ર એક ઔપચારિક આમંત્રણ તરીકે નહીં, પરંતુ Independence ભારતની સમૃદ્ધ હસ્તકળા, પરંપરા, પર્યાવરણ સંરક્ષણ અને કારીગરોની સર્જનાત્મકતાના જીવંત દસ્તાવેજ તરીકે તૈયાર કરવામાં આવી છે. આ સમગ્ર પ્રોજેક્ટમાં છત્તીસગઢ, મધ્યપ્રદેશ, મહારાષ્ટ્ર અને ગોવાના કારીગરોની વિવિધ પરંપરાગત કલાઓને સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે.

સતત ચોથી વખત NID અમદાવાદને જવાબદારી

NID અમદાવાદના ડાયરેક્ટર ડૉ. અશોક મોંડલેએ જણાવ્યું કે છેલ્લા કેટલાક Independence વર્ષોથી રાષ્ટ્રપતિ ભવન દ્વારા ‘એટ હોમ’ કાર્યક્રમ માટેની ઔપચારિક આમંત્રણ કિટ તૈયાર કરવાની જવાબદારી NID અમદાવાદને આપવામાં આવી રહી છે. સતત Independence ચોથી વખત આ જવાબદારી મળવી સંસ્થા માટે વિશેષ ગૌરવની વાત છે. આ પ્રોજેક્ટ માટે NID અમદાવાદની ટીમે છેલ્લા આશરે ચાર મહિનામાં ચારેય રાજ્યોની મુલાકાત લીધી હતી. ટીમે સ્થાનિક કલાકારો અને કારીગર સમુદાયો સાથે સીધો સંવાદ કર્યો હતો. કારીગરોની પરંપરાગત કળા, Independence Day સ્થાનિક સંસ્કૃતિ અને પર્યાવરણ સાથે જોડાયેલા વિષયોને સમજ્યા બાદ આમંત્રણ કિટ માટે વિવિધ કૃતિઓની પસંદગી કરવામાં આવી હતી. રાષ્ટ્રપતિ ભવનની ટીમ સાથે સતત ચર્ચા અને અનેક તબક્કાની ડિઝાઇન પ્રક્રિયા બાદ અંતિમ સ્વરૂપ તૈયાર કરવામાં આવ્યું હતું.

130થી વધુ કારીગરો અને 220થી વધુ લોકો જોડાયા

આ વિશાળ પ્રોજેક્ટમાં 130થી વધુ કારીગરો સહિત 220થી વધુ લોકો જોડાયા હતા. NIDના ભૂતપૂર્વ અને વર્તમાન વિદ્યાર્થીઓ, તજ્જ્ઞો તથા ટેકનિકલ સ્ટાફે પણ આ કામગીરીમાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપ્યું હતું. આમંત્રણ કિટમાં સમાવાયેલી અનેક કૃતિઓ કારીગરોએ પોતાના ગામ અને પોતાના ઘરમાં રહીને પરંપરાગત પદ્ધતિથી તૈયાર કરી છે. ત્યારબાદ આ તમામ કલાકૃતિઓ અને સામગ્રીને NID અમદાવાદ ખાતે લાવીને સંકલિત કરવામાં આવી હતી. આ પ્રક્રિયા દ્વારા દેશના વિવિધ વિસ્તારોમાં કાર્યરત કારીગરોને રાષ્ટ્રીય સ્તરના મહત્વપૂર્ણ કાર્યક્રમ સાથે જોડાવાની તક મળી છે.

છત્તીસગઢની ઢોકરા અને લોહ-શિલ્પ કળા

આમંત્રણ કિટમાં છત્તીસગઢની પરંપરાગત હસ્તકળાને વિશેષ સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. ઢોકરા કળા દ્વારા દેવકોટ જેવા પવિત્ર વનવિસ્તારો અને તેમના સંરક્ષણનો સંદેશ રજૂ કરવામાં આવ્યો છે. આ ઉપરાંત બસ્તરની પરંપરાગત લોહ-શિલ્પ (Lauh-Shilp) કળાનો ઉપયોગ ડિસ્પ્લે ફ્રેમ અને ઘંટ જેવી કૃતિઓ તૈયાર કરવા માટે કરવામાં આવ્યો છે. બસ્તરની લોકકળા અને કારીગર પરંપરાને Independence રાષ્ટ્રીય સ્તરના કાર્યક્રમ સાથે જોડવાથી સ્થાનિક કલાકારોને નવી ઓળખ મળવાની સાથે તેમની પરંપરાગત કળાને પણ પ્રોત્સાહન મળશે.

ગોવાની અઝુલેજો ટાઇલમાં પર્યાવરણનો સંદેશ

ગોવાના કલાકારો દ્વારા હાથેથી ચિતરાયેલી અઝુલેજો ટાઇલ પણ આ કિટનું વિશેષ આકર્ષણ છે. તેમાં ગોવાની ખાઝાન જમીનો અને દરિયાકાંઠાના જળપર્યાવરણને કલાત્મક રીતે રજૂ કરવામાં આવ્યું છે. આ કૃતિ દ્વારા ગોવાની પરંપરાગત કલાને જાળવી રાખવાની સાથે પર્યાવરણ અને જળસંપત્તિના સંરક્ષણનો સંદેશ પણ આપવામાં આવ્યો છે.

મધ્યપ્રદેશની ભીલ કળા અને બાગ પ્રિન્ટ

મધ્યપ્રદેશની પરંપરાગત ભીલ ચિત્રકળા દ્વારા સ્થાનિક બીજ સંરક્ષણની પરંપરાને રજૂ કરવામાં આવી છે. ભારતના આદિવાસી સમાજોમાં કુદરતી સંસાધનો અને પરંપરાગત બીજનું સંરક્ષણ કેટલું મહત્વપૂર્ણ છે તે આ કૃતિ દ્વારા દર્શાવવામાં આવ્યું છે. આ ઉપરાંત ધાર જિલ્લાના પ્રસિદ્ધ બાગ પ્રિન્ટ કાપડનો ઉપયોગ ફેબ્રિક એન્વેલપ તૈયાર કરવા માટે કરવામાં આવ્યો છે. બાગ પ્રિન્ટ તેની પરંપરાગત છાપકામ પદ્ધતિ અને વિશિષ્ટ ડિઝાઇન માટે જાણીતી હસ્તકળા છે.

મહારાષ્ટ્રની વારલી અને કાવી કળાનો સંગમ

મહારાષ્ટ્રની લોકપ્રિય વારલી ચિત્રકળા દ્વારા છત્રપતિ સંભાજીનગરના ખામ નદી પુનઃસ્થાપન પ્રોજેક્ટને રજૂ કરવામાં આવ્યો છે. પરંપરાગત ચિત્રકળા અને આધુનિક પર્યાવરણ સંરક્ષણની પહેલ વચ્ચેનો આ સંગમ કિટને વિશેષ અર્થસભર બનાવે છે. આ ઉપરાંત આમંત્રણના બહારના કવર માટે કોંકણ પ્રદેશની કાવી કળાથી પ્રેરિત ડિઝાઇન તૈયાર કરવામાં આવી છે. કાવી કળાની પરંપરાગત શૈલીને આધુનિક ડિઝાઇન સાથે જોડીને આમંત્રણને વિશિષ્ટ સ્વરૂપ આપવામાં આવ્યું છે.

ચાર રાજ્યોની વણાટ પરંપરાનું પ્રતિબિંબ

આ કિટમાં માત્ર ચિત્રકળા અને ધાતુશિલ્પ જ નહીં, પરંતુ ભારતની સમૃદ્ધ વણાટ પરંપરાને પણ સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. મહેશ્વર શૈલીમાં હાથવણાટથી તૈયાર કરાયેલો વિશેષ સ્ટોલ ચારેય રાજ્યોની વણાટ પરંપરાના પ્રાદેશિક મહત્વને એકસાથે રજૂ કરે છે. આ રીતે આમંત્રણ કિટમાં ભારતની વિવિધ કળાઓ, પરંપરાઓ અને સ્થાનિક સંસ્કૃતિઓને એક જ પ્લેટફોર્મ પર રજૂ કરવામાં આવી છે.

NID અમદાવાદના ડાયરેક્ટર ડૉ. અશોક મોંડલેએ જણાવ્યું કે આ તમામ કૃતિઓ કારીગરોએ પોતાના વિસ્તારોમાં રહીને તૈયાર કરી છે. ખાસ કરીને છત્તીસગઢના બસ્તર સહિતના વિસ્તારોના કારીગરોને આ પ્રકારના રાષ્ટ્રીય સ્તરના પ્રોજેક્ટ સાથે જોડવાથી તેમનામાં નવી ઊર્જા અને ઉત્સાહનો સંચાર થવાની આશા છે. Independence સ્થાનિક કારીગરોને દેશના મહત્વપૂર્ણ કાર્યક્રમ સાથે જોડવાથી તેમની કળાને બજાર અને નવી ઓળખ મળી શકે છે. સાથે જ આગામી પેઢી પણ પોતાની પરંપરાગત હસ્તકળા સાથે જોડાય તે માટે પ્રેરણા મળી શકે છે.

આશરે 650 આમંત્રણ કિટ તૈયાર

ચાર રાજ્યોમાંથી તૈયાર કરવામાં આવેલી વિવિધ કલાકૃતિઓ અને સામગ્રીને NID અમદાવાદ Independence ખાતે લાવીને એકીકૃત કરવામાં આવી હતી. આ સમગ્ર પ્રક્રિયા બાદ આશરે 650 વિશેષ આમંત્રણ કિટ તૈયાર કરવામાં આવી છે. આ કિટની ડિઝાઇન અને સામગ્રીમાં રાષ્ટ્રપતિ ભવનના પ્રતિષ્ઠિત ‘એટ હોમ’ કાર્યક્રમની ઔપચારિકતા સાથે ભારતીય કળા અને સંસ્કૃતિનો અનોખો સ્પર્શ જોવા મળે છે. 80મા સ્વતંત્રતા દિવસના અવસર પર રાષ્ટ્રપતિ ભવનમાં યોજાનારા ‘એટ હોમ’ કાર્યક્રમની આ આમંત્રણ કિટ માત્ર આમંત્રણ પૂરતી મર્યાદિત નથી. Independence તે ભારતની વિવિધતા, હસ્તકળા, પર્યાવરણ પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતા અને કારીગરોની સર્જનાત્મકતાનું પ્રતિબિંબ બની છે. છત્તીસગઢની ઢોકરા અને લોહ-શિલ્પ કળાથી લઈને ગોવાની અઝુલેજો ટાઇલ, મધ્યપ્રદેશની ભીલ કળા અને બાગ પ્રિન્ટ તથા મહારાષ્ટ્રની વારલી અને કાવી કળા સુધીની વિવિધ પરંપરાઓને એક જ કિટમાં સ્થાન મળ્યું છે.

NID અમદાવાદની ટીમ, 130થી વધુ કારીગરો, તજ્જ્ઞો, વિદ્યાર્થીઓ અને ટેકનિકલ સ્ટાફની મહેનતથી તૈયાર થયેલી આ વિશેષ કિટ ભારતની પ્રાચીન કળા અને આધુનિક ડિઝાઇન વચ્ચેના સુંદર સંગમનું ઉદાહરણ બની છે. સાથે જ આ પ્રોજેક્ટ સ્થાનિક કારીગરોને રાષ્ટ્રીય સ્તરે ઓળખ અપાવવાની દિશામાં પણ મહત્વપૂર્ણ પગલું સાબિત થઈ શકે છે.