Bindia
પર્શિયન ગલ્ફમાં આવેલો વ્યૂહાત્મક સ્ટ્રેટ ઑફ હોર્મુઝ ફરી એક વખત અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના વધતા તણાવનું કેન્દ્ર બન્યો છે. વિશ્વના મહત્વપૂર્ણ ઊર્જા પરિવહન માર્ગોમાંથી એક ગણાતા આ જળમાર્ગમાં જહાજોની અવરજવર, સુરક્ષા અને ઈરાનના ટ્રાન્ઝિટ નિયમોને લઈને સ્થિતિ ગંભીર બની રહી છે. અમેરિકાએ હોર્મુઝમાંથી પસાર થતાં જહાજો અને શિપિંગ કંપનીઓને ઈરાની સંસ્થાઓ સાથે માહિતી અથવા વ્યવહાર અંગે સાવચેત રહેવાની ચેતવણી આપી છે. બીજી તરફ ઈરાને પોતાના ટ્રાન્ઝિટ નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરનારા ડઝનેક જહાજોને બ્લેકલિસ્ટ કરીને દંડ અને જપ્તી જેવી કાર્યવાહી કરવાની ધમકી આપી છે.
અમેરિકાની ચેતવણીથી શિપિંગ કંપનીઓમાં ચિંતા
અમેરિકાના ટ્રેઝરી વિભાગના ઓફિસ ઑફ ફોરેન એસેટ્સ કંટ્રોલ (OFAC) દ્વારા ઈરાનની હોર્મુઝ સંબંધિત સંસ્થાઓ સાથે વ્યવહાર કરવાના જોખમ અંગે ચેતવણી આપવામાં આવી છે. અમેરિકી તંત્રનું વલણ છે કે ઈરાન દ્વારા હોર્મુઝમાંથી સલામત પસાર થવા માટે કરવામાં આવતી માંગણીઓનો જવાબ આપતા પહેલાં શિપિંગ કંપનીઓએ અમેરિકી પ્રતિબંધોની અસર સમજવી જરૂરી છે.
આ જોખમ માત્ર સીધી નાણાકીય ચુકવણી સુધી મર્યાદિત નથી. ઈરાન સાથે જોડાયેલી પ્રતિબંધિત સંસ્થાઓને ચોક્કસ પ્રકારની માહિતી અથવા સહાય પૂરી પાડવાથી પણ કંપનીઓ માટે અમેરિકી પ્રતિબંધોનું જોખમ ઊભું થઈ શકે છે. OFACએ અગાઉ પણ હોર્મુઝમાંથી પસાર થવા માટે ઈરાનને ટોલ અથવા અન્ય ચુકવણી કરવાની સંભવિત અસર અંગે ચેતવણી આપી હતી.
ઈરાનની 46 જહાજોની બ્લેકલિસ્ટ
અમેરિકાની કાર્યવાહી વચ્ચે ઈરાને પણ હોર્મુઝમાં પોતાનું વલણ વધુ કડક બનાવ્યું છે. તાજેતરમાં ઈરાને 46 જહાજોને પોતાના ટ્રાન્ઝિટ પ્રોટોકોલનું ઉલ્લંઘન કરનારા તરીકે નિશાન બનાવ્યા હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. આ જહાજો સામે ભવિષ્યમાં દંડ, અટકાયત અથવા તેમના માલસામાનની જપ્તી જેવી કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
ઈરાન દ્વારા લેવામાં આવેલું આ પગલું હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર પોતાના નિયંત્રણને વધુ મજબૂત કરવાનો પ્રયાસ માનવામાં આવે છે. શિપિંગ ઉદ્યોગ માટે સ્થિતિ એટલા માટે મુશ્કેલ બની છે કે કંપનીઓએ એક તરફ ઈરાનના નિયમોનું પાલન કરવું પડે છે, જ્યારે બીજી તરફ ઈરાની સંસ્થાઓ સાથેના કેટલાક વ્યવહારો અમેરિકી પ્રતિબંધોના જોખમમાં મૂકી શકે છે.
અમેરિકાનું આર્થિક દબાણ પણ વધ્યું
હોર્મુઝનો વિવાદ એવા સમયે વધુ ગંભીર બન્યો છે જ્યારે અમેરિકાએ ઈરાન સામે નવી આર્થિક પ્રતિબંધ ઝુંબેશ શરૂ કરી છે. અમેરિકી ટ્રેઝરીએ તાજેતરમાં ઈરાન સાથે જોડાયેલી 60 વ્યક્તિઓ, સંસ્થાઓ અને જહાજોને નિશાન બનાવ્યા છે. આ કાર્યવાહીનો હેતુ ઈરાનના વૈશ્વિક વેપાર, તેલ નિકાસ અને નાણાકીય નેટવર્ક પર દબાણ વધારવાનો છે.
વોશિંગ્ટન ઈરાનની આવકના મહત્વપૂર્ણ સ્ત્રોતોને મર્યાદિત કરવા માટે શિપિંગ અને તેલ વેપાર સાથે સંકળાયેલા નેટવર્ક પર ખાસ ધ્યાન આપી રહ્યું છે. તેના કારણે ઈરાન સાથે વેપાર કરતા દેશો અને આંતરરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ માટે પણ પ્રતિબંધોના જોખમનું પ્રમાણ વધ્યું છે.
હોર્મુઝમાં જહાજોની અવરજવર પર મોટી અસર
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધતા તણાવની સીધી અસર હોર્મુઝમાંથી પસાર થતા જહાજો પર પડી રહી છે. અહેવાલો મુજબ સામાન્ય સ્થિતિમાં દરરોજ 130થી વધુ ટ્રાન્ઝિટ જોવા મળતા હતા, જ્યારે તાજેતરમાં દરરોજના ટ્રાન્ઝિટની સંખ્યા ઘણી ઘટીને આશરે 16 સુધી પહોંચી ગઈ હતી. જોકે 22 ઓગસ્ટે ટ્રાફિક વધીને 34 ટ્રાન્ઝિટ સુધી પહોંચ્યો હતો, જે એક મહિનાથી વધુ સમયનું સૌથી ઊંચું સ્તર હતું.
આ ઘટાડો દર્શાવે છે કે સુરક્ષાની ચિંતા અને બંને દેશોની નીતિઓને કારણે શિપિંગ કંપનીઓ હોર્મુઝમાંથી પસાર થવામાં સાવચેતી રાખી રહી છે. દરિયાઈ સુરક્ષા અંગેની અનિશ્ચિતતા વધવાથી વીમા, પરિવહન અને અન્ય ઓપરેશનલ ખર્ચમાં પણ વધારો થઈ શકે છે.
વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઇલ અને LNG સપ્લાય પર નજર
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વૈશ્વિક ઊર્જા બજાર માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. અહીં લાંબા સમય સુધી જહાજોની અવરજવર ખોરવાય તો તેની અસર ક્રૂડ ઓઇલ, પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો અને LNGના વૈશ્વિક પુરવઠા પર પડી શકે છે. તાજેતરના અહેવાલો અનુસાર હોર્મુઝમાંથી પસાર થતો તેલનો પ્રવાહ સંઘર્ષ પહેલાંના સ્તરથી નોંધપાત્ર રીતે ઘટ્યો
આ પરિસ્થિતિમાં એશિયા સહિતના ઊર્જા આયાતકાર દેશોની ચિંતા વધી છે. જો હોર્મુઝમાં કોઈ મોટો અવરોધ સર્જાય અથવા જહાજો માટે જોખમ વધુ વધે, તો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં અસ્થિરતા આવી શકે છે. સાથે જ શિપિંગ ખર્ચ અને ઊર્જા આયાતનો ખર્ચ પણ વધી શકે છે.
ઈરાન-ઓમાન વચ્ચે ઉકેલની કોશિશ
તણાવ વચ્ચે રાજદ્વારી સ્તરે પણ ઉકેલ શોધવાના પ્રયાસો ચાલી રહ્યા છે. ઈરાન અને ઓમાનના અધિકારીઓએ હોર્મુઝમાં જહાજોની અવરજવર સંચાલિત કરવા માટે કામચલાઉ નેવિગેશન કોરિડોર અને દરિયાઈ સુરક્ષા અંગે ચર્ચા કરી છે. હેતુ હોર્મુઝમાંથી વ્યાપારી જહાજોની અવરજવર માટે વધુ સ્થિર વ્યવસ્થા ઊભી કરવાનો છે.
હાલની સ્થિતિમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ માત્ર અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના રાજકીય તણાવનું કેન્દ્ર નથી રહ્યું. તે હવે વૈશ્વિક ઊર્જા સુરક્ષા, આંતરરાષ્ટ્રીય શિપિંગ અને વેપાર માટેનો મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો બની ગયો છે. અમેરિકા તરફથી પ્રતિબંધોની ચેતવણી અને ઈરાન તરફથી જહાજો સામે કાર્યવાહીની ધમકી વચ્ચે આગામી દિવસોમાં પરિસ્થિતિ કઈ દિશામાં જાય છે તેના પર સમગ્ર વિશ્વની નજર છે. જો બંને પક્ષો વચ્ચે તણાવ વધુ વધશે તો તેની અસર મધ્ય પૂર્વથી બહાર નીકળી વૈશ્વિક તેલ બજાર અને વેપાર વ્યવસ્થા સુધી પહોંચી શકે છે.
- us on WHATSAPP :- https://whatsapp.com/channel/0029Va4r…
- WEBSITE : https://bindia.co/
- INSTAFollow GRAM : https:// bindia.in
- FACEBOOK : https://www.facebook.com/buletinindialive
- X : https://x.com/bindia276
